Ngày 07/03/2026, được sự cho phép của Uỷ ban nhân dân xã Ea Knốp, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã phối hợp cùng Ban Quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên (KBTTN) Ea Sô tổ chức phục dựng thành công Hội diễn văn hóa, văn nghệ, thể thao với chủ đề “Tiếng gọi mùa Xuân Ea Sô”. Đây là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm thúc đẩy sự tham gia chủ động của cộng đồng vào công tác bảo vệ rừng và bảo tồn động vật hoang dã (ĐVHD) tại tỉnh Đắk Lắk.
Khu vực xung quanh KBTTN Ea Sô vốn là nơi hội tụ của các cộng đồng di dân từ miền núi phía Bắc vào Tây Nguyên như người Thái, Mường, Tày, Mông, Dao. Qua nhiều thập kỷ định cư và an cư lạc nghiệp, các giá trị văn hóa truyền thống – vốn là sợi dây liên kết thiêng liêng giữa con người và thiên nhiên – đang dần bị mai một theo dòng chảy thời gian. CTNC nhận định rằng, việc khôi phục các giá trị này không chỉ giúp gìn giữ bản sắc cội nguồn mà còn là chìa khóa then chốt để xây dựng lòng tự hào, từ đó nâng cao trách nhiệm tự thân của người dân đối với hệ sinh thái địa phương.
Ngay từ sáng sớm, không gian đại ngàn đã rộn ràng những thanh âm rực rỡ của ngày hội. Hơn 500 người dân từ các buôn Giang Đông, Ea Púk và Cư Ana Săn đã cùng nhau tái hiện những nét đẹp di sản qua các tiết mục văn nghệ tự biên đầy cảm xúc. Những điệu múa “Trai gái vui xuân” hay “Vui hội ngày mùa” hòa quyện cùng tiếng khèn Mông dìu dặt không chỉ khơi dậy niềm tự hào dân tộc mà còn tạo nên một sự giao thoa văn hóa độc đáo giữa lòng Tây Nguyên.
Tiếp nối mạch cảm xúc gắn kết, các hoạt động thể thao truyền thống diễn ra vào buổi chiều đã đẩy không khí lễ hội lên cao trào. Những trận thi đấu đẩy gậy quyết liệt, màn đánh cù khéo léo và tiếng hò reo cổ vũ náo nức trong phần thi kéo co đã xóa tan mọi khoảng cách.
Trong dòng chảy văn hóa đó, CTNC đã khéo léo lồng ghép các hoạt động giáo dục môi trường thông qua phần hỏi – đáp về ĐVHD. Sự hào hứng của bà con khi trả lời những câu hỏi về bảo tồn thiên nhiên đã minh chứng cho việc kiến thức bảo vệ rừng khi được truyền tải qua ngôn ngữ văn hóa sẽ trở nên gần gũi và dễ tiếp nhận hơn bao giờ hết.
Ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Ea Sô cho biết: “Đối với những người làm công tác quản lý, bảo vệ rừng, việc có hơn 500 người thamg dự chương trình nắm bắt thông tin giữ rừng, động vật quý tại Khu bảo tồn Thiên nhiên Ea Sô có ý nghĩa rất lớn về mặt tuyên truyền. Hình thức giao lưu văn nghệ, thể thao cũng giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, nâng cao nhận thức về quản lý, bảo vệ rừng. Người dân sẽ hiểu rằng còn rừng thì những hoạt động văn hóa, lễ hội của họ sẽ còn mãi.”
Qua các đợt khảo sát gần đây, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã phát hiện sự hiện diện của quần thể chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) tại khu vực Ea Sô — một ghi nhận mới, trước đây chưa từng được báo cáo tại khu bảo tồn này. Phát hiện này cho thấy giá trị đa dạng sinh học đặc biệt quan trọng của hệ sinh thái rừng Ea Sô và mở ra những cơ hội mới cho công tác nghiên cứu, bảo tồn các loài linh trưởng quý hiếm tại khu vực.
Theo ông Lê Minh Tiến, Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô: “Khu bảo tồn Ea Sô là một trong số ít khu bảo tồn tại Việt Nam còn lưu giữ hệ sinh thái trảng cỏ tự nhiên hiếm gặp. Nơi đây đã ghi nhận nhiều loài động vật quý hiếm như bò tót, công xanh má vàng, cheo cheo lưng bạc, gà lôi hông tía, diều cá bé cùng nhiều loài động vật hoang dã có giá trị bảo tồn cao khác. Đặc biệt, đây cũng là nơi ghi nhận quần thể bò rừng duy nhất còn sót lại tại Việt Nam.”
Tuy nhiên, do diện tích khu bảo tồn rộng hơn 26.000 ha và địa hình tương đối bằng phẳng, công tác quản lý và bảo vệ rừng gặp nhiều khó khăn. Các đối tượng săn bắt thường lợi dụng địa hình tiến hành xâm nhập vào rừng dưới nhiều phương thức khác nhau, để săn bắn, bẫy bắt động vật hoang dã. Trong khi đó, lực lượng bảo vệ rừng của Ban quản lý còn khá mỏng, khiến công tác tuần tra và kiểm soát gặp rất nhiều thách thức, do vậy cần có sự chung tay của chính quyền địa phương, toàn hệ thông chính trị, cộng đồng dân cư và cá tổ chức bảo tồn khác nhằm hạn chế và dần đi đến kiểm soát được vấn đề này.
Trong thời gian qua dưới sự hỗ trợ và thực hiện cam kết phối hợp giữa Ban quản lý Khu bảo tồn Ea Sô và Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã góp phần tích cực trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời thúc đẩy việc xây dựng các mô hình bảo vệ rừng và động vật hoang dã dựa vào cộng đồng, qua đó tăng cường sự tham gia của người dân địa phương trong công tác bảo tồn thiên nhiên.
Đáng trân quý hơn cả là tinh thần tham gia đầy nhiệt huyết và chân thành của người dân. Không chỉ các bạn trẻ, nhiều bậc cao niên cũng vô cùng nhiệt tình và xúc động khi thấy những trò chơi dân gian từ thuở ấu thơ nay được tái hiện sống động giữa vùng đất Ea Sô. Sự phấn khởi, những nụ cười rạng rỡ ấy không chỉ đến từ niềm vui chiến thắng trong các trò chơi, mà còn từ cảm giác được trân trọng và lắng nghe trong một cộng đồng đoàn kết.
Chị Hờ Thị Hương ở xã Ea Knốp nói: “Tôi thấy chương trình thú vị và ý nghĩa. Người dân không những được thưởng thức những tiết mục văn nghệ, mà còn cập nhật kiến thức, nâng cao nhận thức, trách nhiệm giữ rừng, chung tay bảo vệ động vật hoang dã.”
Điểm nhấn chiến lược và cũng là mục tiêu cốt lõi của sự kiện chính là Lễ ký kết giao ước bảo vệ rừng và động vật hoang dã diễn ra trang trọng ngay tại lễ hội Ban quản lý với sự tham gia của đại diện KBTTN Ea Sô, Hạt Kiểm lâm Ea Kar, CTNC, các cấp chính quyền thôn buôn, Hội Phụ nữ và Đoàn thanh niên. Bản giao ước này là lời cam kết mạnh mẽ trong việc đưa các quy tắc bảo vệ thiên nhiên vào hương ước, quy ước sinh hoạt của cộng đồng. Niềm tin và sự đồng thuận thể hiện qua từng chữ ký của các vị trưởng thôn, bí thư và đại diện đoàn thể chính là minh chứng cho sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của người dân.
Ông Phùng Ngọc Khanh, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC), cho biết:
“Việc phục dựng lễ hội Tiếng gọi mùa Xuân Ea Sô không chỉ đơn thuần là khôi phục một lễ hội đã thất truyền của cộng đồng người Bắc di cư vào Tây Nguyên, mà còn tạo nên cầu nối văn hóa đặc biệt giữa hai vùng văn hóa đặc sắc của Việt Nam: Tây Nguyên và Tây Bắc. Lễ hội góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, củng cố tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc đang sinh sống tại địa phương. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên khơi dậy tinh thần chung tay của cộng đồng trong việc bảo vệ rừng và động vật hoang dã. Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô là một trong những khu rừng có giá trị đa dạng sinh học cao của Việt Nam, vì vậy sự tham gia và đồng lòng của người dân địa phương đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn.”
Ông Khanh cũng một lần nữa khẳng định triết lý hoạt động của CTNC:“Bảo tồn thiên nhiên không thể tách rời khỏi sự phát triển và gìn giữ văn hóa cộng đồng. Chúng tôi tin rằng khi niềm tự hào về bản sắc văn hóa được nuôi dưỡng, khi cảm xúc và trách nhiệm của mỗi người dân được khơi dậy, thì rừng và các loài động vật hoang dã sẽ được bảo vệ bền vững bằng chính nội lực mạnh mẽ của những con người đang gắn bó với mảnh đất này.”