Phát hiện quần thể Vượn đen má vàng Nam mới tại Đèo Cả và nỗ lực bảo tồn
Cuối năm 2023, một tin vui đến với giới bảo tồn Việt Nam khi Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) công bố phát hiện một đàn Vượn đen má vàng Nam (Nomascus gabriellae) tại khu vực Rừng đặc dụng Đèo Cả. Đây là quần thể mới, giúp mở rộng phân bố của loài ra phía vùng duyên hải miền Trung. Phát hiện này có giá trị vô cùng ý nghĩa, nhưng cũng làm dấy lên một một câu hỏi cấp thiết: Liệu đây có phải là quần thể duy nhất đang tồn tại đơn độc, hay còn những gia đình vượn khác ẩn mình trong những cánh rừng bạt ngàn của Đèo Cả? Và quan trọng hơn, làm thế nào để bảo vệ hiệu quả loài linh trưởng quý hiếm này trước những mối đe dọa hiện hữu?
Mang theo những câu hỏi đó, nhóm nghiên cứu của CTNC đã tiến hành khảo sát thực địa trong thời gian từ ngày 31 tháng 3 đến ngày 10 tháng 4 năm 2025, đây là một chương mới đầy thử thách và sự kỳ vọng. Những bước chân không mệt mỏi của các chuyên gia đã lặn lội hàng chục cây số mỗi ngày, băng qua những cánh rừng rậm rạp, chinh phục địa hình núi non hiểm trở vốn là đặc trưng của những cánh rừng này. Họ không chỉ kiên trì tìm kiếm từng dấu vết nhỏ bé như phân, dấu vết ăn, hay lắng nghe những tiếng hú từ xa xăm vọng lại, mà còn dành thời gian để thực hiện các cuộc phỏng vấn sâu với người dân, cán bộ địa phương nhằm tìm ra những quần thể mới và tìm hiểu về những mối đe dọa đang rình rập sự tồn vong của quần thể.
Và rồi, như một phần thưởng xứng đáng cho những nỗ lực không ngừng nghỉ, những ngày tháng miệt mài trên những khu rừng đã giúp đội ngũ CTNC khẳng định một điều kỳ diệu: đàn vượn mà họ biết đến trước đó không hề đơn độc. Ít nhất hai quần thể Vượn đen má vàng Nam nữa đã được phát hiện. Dù chúng sống cách nhau hàng chục cây số, sự hiện diện của nhiều hơn một đàn vượn đã thắp lên một niềm hy vọng lớn lao về khả năng kết nối giữa các quần thể, mở ra cơ hội phục hồi và phát triển bền vững cho loài linh trưởng quý giá này ngay tại Đèo Cả.
Niềm vui của phát hiện mới cũng đồng hành với trách nhiệm bảo vệ ngày một lớn hơn. Hiểu rằng việc bảo tồn không thể chỉ dừng lại ở những ghi nhận khoa học, mà cần những hành động cụ thể, thiết thực tại thực địa. Song song với những ngày khảo sát ,một khóa tập huấn kỹ thuật chuyên sâu về Tuần tra giám sát bằng công cụ SMART (SMART Mobile) đã được CTNC tổ chức cho 06 cán bộ chủ chốt của Ban Quản lý Rừng đặc dụng Đèo Cả (BQL RĐD Đèo Cả). Đồng thời, CTNC đã thiết lập bộ mô hình dữ liệu tuần tra cho BQL Đèo Cả để tuần tra giám sát vi phạm tập trung vào các quần thể Vượn đen má vàng Nam mới phát hiện.
Trong suốt những ngày tập huấn, các chuyên gia của CTNC đã truyền đạt những kiến thức và kỹ năng cốt lõi, từ việc cài đặt, thiết lập cấu hình dữ liệu SMART Mobile sao cho phù hợp nhất, đến việc thao tác thành thạo để thu thập, ghi nhận dữ liệu tuần tra, giám sát đa dạng sinh học (bao gồm cả việc theo dõi các đàn vượn mới phát hiện) và các mối đe dọa tiềm ẩn một cách chuẩn hóa và hiệu quả. Đây là bước đi chiến lược, trang bị cho những người trực tiếp gắn bó với rừng một công cụ mạnh mẽ, giúp họ biến những dữ liệu thô thành thông tin có giá trị, phục vụ cho việc ra quyết định và hành động kịp thời.
Sự hào hứng và tinh thần học hỏi tích cực từ các cán bộ BQL RĐD Đèo Cả sau khóa tập huấn là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy tiềm năng to lớn của việc ứng dụng công nghệ vào công tác bảo tồn. Ban đã sẵn sàng và bắt đầu lên kế hoạch đưa SMART vào các hoạt động tuần tra giám sát thực tế, không chỉ để bảo vệ đàn vượn mà còn để gìn giữ toàn bộ hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên phong phú của Rừng đặc dụng Đèo Cả.
Hiện tại, CTNC vẫn đang tiếp tục sát cánh cùng BQL RĐD Đèo Cả trong những bước đầu triển khai SMART. Mục tiêu là đảm bảo an toàn cho những đàn vượn tại đây và loại bỏ nguy cơ bị săn bắt , kiến tạo ngôn nhà an toàn cho loài linh trưởng đặc biệt này.