Tổng quan về dự án
Rừng phòng hộ (RPH) Ninh Hòa – Vạn Ninh (tỉnh Khánh Hòa) là khu vực có giá trị đa dạng sinh học rất cao, là sinh cảnh quan trọng của nhiều loài động vật nguy cấp, quý hiếm như Rùa hộp trán vàng miền Nam, Voọc chà vá chân đen và Vượn đen má vàng Nam bộ. Tuy nhiên, khu vực này đang phải đối mặt với sức ép lớn từ nạn săn bắt trái phép bằng bẫy kẹp, súng săn, tình trạng nuôi nhốt rùa hoang dã cũng như các hoạt động khai thác tài nguyên rừng.
Nhằm giảm thiểu các mối đe dọa này, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (CTNC) đã phối hợp cùng Ban Quản lý RPH Ninh Hòa – Vạn Ninh triển khai dự án “Bảo tồn loài nguy cấp thông qua tăng cường năng lực và sự tham gia của cộng đồng tại RPH Ninh Hòa – Vạn Ninh”.
Các mục tiêu chính
Dự án được xây dựng với mục tiêu tổng thể là bảo vệ quần thể rùa hộp trán vàng miền Nam và các loài quý hiếm khác tại khu vực trạm Dốc Mỏ và Hóc Chim thông qua việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng và giảm trực tiếp các mối đe dọa. Để đạt được điều đó, dự án tập trung vào các mục tiêu cụ thể:
- Nâng cao năng lực thực thi pháp luật: Đào tạo và trang bị kỹ năng sử dụng phần mềm tuần tra SMART Mobile, thiết bị Drone và bẫy ảnh cho 24 cán bộ chuyên trách bảo vệ rừng cùng 06 người dân địa phương nhận khoán.
- Phát huy vai trò cộng đồng: Xây dựng một nhóm nòng cốt gồm 6 thành viên là người dân bản địa, thực hiện cơ chế phối hợp tuần tra dài ngày cùng kiểm lâm với tần suất 1 tháng/lần, đồng thời từng bước hỗ trợ cải thiện sinh kế nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên rừng.
- Lan tỏa nhận thức bảo tồn: Mục tiêu tiếp cận ít nhất 2 trường học với khoảng 1.000 học sinh thông qua hoạt động ngoại khóa “Rung chuông vàng”, tiếp cận khoảng 10.000 lượt người qua các bản tin phát thanh xã (5-10 phút/tháng), phát 200 poster và tổ chức họp thôn tuyên truyền, lấy ý kiến của khoảng 50-60 người dân.
Các hoạt động triển khai và kết quả bước đầu
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, dự án đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động thực tiễn và đạt được những kết quả sinh học cũng như xã hội đáng khích lệ.
Nổi bật nhất là việc thành lập Tổ tuần tra cộng đồng (CPT) với nòng cốt gồm 6 người dân bản địa. Sau khi được tập huấn bài bản về kỹ năng nhận dạng loài, đạo đức nghề nghiệp và sử dụng công cụ SMART Mobile, nhóm đã trực tiếp bước vào các chuyến tuần tra dài ngày cùng lực lượng chuyên trách tại khu vực Hốc Chim và Dốc Mỏ. Trong các đợt tuần tra, tổ CPT thực hiện tháo gỡ bẫy và thiết lập hệ thống bẫy ảnh.
Đặc biệt, xuyên suốt các tuyến khảo sát, nhóm đã trực tiếp ghi nhận nhiều đàn Voọc chà vá chân đen với hàng chục cá thể, quan sát cá thể nghi là Vượn đen má vàng Nam bộ, thu âm tiếng cheo cheo, và thu thập các mẫu vật bò sát, lưỡng cư có giá trị nhằm bổ sung cơ sở dữ liệu sinh học.
Bên cạnh công tác tuần tra bảo vệ nghiêm ngặt, dự án cũng tạo ra sự chuyển biến tích cực trong nhận thức cộng đồng. Thông qua các buổi họp thôn tại xã Vạn Ninh và Vạn Thắng với sự tham gia của 84 người dân, bà con không chỉ được phổ biến các quy định pháp luật lâm nghiệp mà còn chủ động thảo luận, đề xuất các giải pháp bảo tồn thiết thực cho chính địa phương mình. Song song với đó, dự án đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền định kỳ qua hệ thống loa phát thanh xã và lên kế hoạch tổ chức các chương trình giáo dục như “Rung chuông vàng” tại các trường học.
Định hướng tương lai
Dự án không chỉ giải quyết bài toán bảo vệ động vật hoang dã trước mắt mà còn đặt nền móng vững chắc cho công tác quản trị bảo tồn. Toàn bộ dữ liệu thu thập được qua ứng dụng SMART và các đợt khảo sát sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để địa phương hoàn thiện chiến lược quản lý, hướng tới việc hợp nhất các dải rừng liền kề và phát triển sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm.
* Dự án “Bảo tồn loài nguy cấp thông qua tăng cường năng lực và sự tham gia của cộng đồng tại RPH Ninh Hòa – Vạn Ninh” được triển khai trong khuôn khổ Chương trình tài trợ bảo tồn cấp cơ sở 2026, do Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature) và Conservation Vietnam tài trợ và điều phối.