Nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại thực địa, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (CTNC) đã thành lập Tổ công tác tuần tra cộng đồng (Community Patrol Team – CPT) tại Hốc Chim, Ninh Hòa – Vạn Ninh, Khánh Hòa. Đây là lực lượng được đào tạo và trang bị kỹ năng nhằm phối hợp cùng lực lượng bảo vệ rừng trong hoạt động tuần tra, giám sát đa dạng sinh học và tháo gỡ bẫy động vật hoang dã.
Xây dựng lực lượng tuần tra cộng đồng hỗ trợ bảo vệ rừng
Trong bối cảnh các hệ sinh thái rừng đang chịu nhiều áp lực từ các hoạt động xâm lấn và những nguy cơ tác động đến quần thể động vật hoang dã, việc tăng cường lực lượng giám sát tại thực địa đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn.
CPT được thành lập với mục tiêu phối hợp tuần tra các tuyến rừng cùng lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách; rà soát, phát hiện và tháo gỡ bẫy động vật hoang dã; ghi nhận thông tin về động vật thông qua quan sát trực tiếp, hình ảnh và dấu vết tại hiện trường; thu thập dữ liệu về sự xuất hiện của các loài, đặc biệt là các loài nguy cấp, quý, hiếm; đồng thời ứng dụng công nghệ trong ghi nhận và quản lý dữ liệu tuần tra thông qua SMART Mobile.
Ứng dụng công nghệ trong giám sát đa dạng sinh học
Các thành viên CPT được hướng dẫn sử dụng SMART Mobile nhằm chuẩn hóa quá trình thu thập dữ liệu, cập nhật thông tin hiện trường và hỗ trợ công tác theo dõi dài hạn. Việc kết hợp giữa kinh nghiệm thực địa của lực lượng tuần tra, sự tham gia của cộng đồng và công cụ công nghệ giúp nâng cao khả năng phát hiện các mối đe dọa đối với động vật hoang dã, đồng thời tạo nguồn dữ liệu phục vụ công tác quản lý và xây dựng các giải pháp bảo tồn hiệu quả.
Chuyến tuần tra đầu tiên tại Hốc Chim
Ngay sau khi hoàn thành tập huấn SMART Mobile, các thành viên CPT đã bắt đầu chuyến tuần tra đầu tiên tại khu vực thuộc Tổ Quản lý Bảo vệ rừng Hốc Chim trong hai ngày 25–26/07. Sáu thành viên phối hợp cùng lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách, thực hiện hành trình kéo dài 2 ngày 1 đêm, băng qua khoảng 30 km đường rừng, lên đến độ cao gần 900 m và triển khai cả hoạt động soi đêm.
Chuyến đi diễn ra trong điều kiện thực địa không thuận lợi. Mưa lớn kéo dài gần hai tiếng khiến những con dốc vốn đã cao và gắt trở nên trơn trượt, đất nhão và khó bám. Nhiều khu vực rừng khọp, rậm rạp, gần như không có đường mòn khiến việc di chuyển trở nên khó khăn; các thành viên phải sử dụng cả tay và chân để bám vào cây, vào đất và từng bước vượt qua địa hình. Vắt xuất hiện nhiều trong quá trình di chuyển, trong khi những con suối sau mưa trở nên chảy xiết và tiềm ẩn nhiều nguy hiểm.
Dù điều kiện khó khăn, các thành viên vẫn tích cực thực hiện nhiệm vụ, tập trung quan sát và tìm kiếm các dấu hiệu của động vật hoang dã, đồng thời thực hành ghi nhận dữ liệu bằng SMART Mobile.
Những ghi nhận đầu tiên từ rừng
Những nỗ lực trong chuyến tuần tra đầu tiên đã mang lại một số ghi nhận đáng chú ý. Nhóm phát hiện khoảng 2–3 đàn Voọc chà vá chân đen, nghe tiếng vượn hót vọng giữa tán rừng và ghi nhận dấu ăn của lợn rừng còn mới. Những quan sát này không chỉ cung cấp thêm thông tin về sự hiện diện của động vật hoang dã trong khu vực mà còn giúp các thành viên từng bước nâng cao kỹ năng nhận diện và ghi nhận dấu hiệu động vật tại hiện trường.
Đặc biệt, trong quá trình tuần tra, các thành viên phát hiện một chiếc bẫy kẹp, cũng là chiếc bẫy duy nhất được ghi nhận trong toàn bộ đợt công tác. Chiếc bẫy được chụp ảnh, định vị GPS, cập nhật trên SMART Mobile và tháo gỡ, qua đó loại bỏ một mối đe dọa trực tiếp đối với động vật hoang dã trong khu vực.
Những bước chân đầu tiên của người dân vào công tác bảo tồn
Đối với các thành viên CPT, những ghi nhận trong chuyến đi không chỉ là dữ liệu phục vụ báo cáo mà còn mang lại niềm vui rất thật. Chú Mười, một thành viên của tổ, chia sẻ: “Đi làm mà tìm được Voọc là chú rất vui!”
Sự hào hứng ấy cho thấy các thành viên đang dần hình thành sự gắn kết với công việc tuần tra và với những gì đang tồn tại trong khu rừng. Theo chia sẻ của nhóm, nếu đi cả chuyến mà không ghi nhận được dấu vết hay động vật nào, mọi người còn cảm thấy buồn và gần như không nói gì với nhau. Với họ, mỗi dấu hiệu của động vật hoang dã đều trở thành một phát hiện đáng mong chờ.
Chuyến thực địa đầu tiên cũng là cơ hội để các thành viên tiếp tục rèn luyện những kỹ năng cần thiết, từ sử dụng SMART Mobile, nhận diện dấu vết động vật hoang dã đến di chuyển và làm việc an toàn trong địa hình rừng phức tạp. Dù vẫn còn nhiều kỹ năng cần được củng cố trong các chuyến tuần tra tiếp theo, sự nhiệt tình, năng nổ và nghiêm túc của cả sáu thành viên đã tạo nên một nền tảng tích cực cho hoạt động của CPT.
Cam kết đồng hành vì thiên nhiên
Mỗi thành viên CPT cam kết không tham gia các hoạt động săn bắt, bẫy bắt hoặc tiếp tay cho các hành vi gây ảnh hưởng đến động vật hoang dã; đồng thời tích cực tham gia bảo vệ rừng và duy trì môi trường sống an toàn cho các loài sinh vật. Các thành viên cũng có trách nhiệm bảo mật dữ liệu tuần tra và thông tin về vị trí của các loài nguy cấp, quý, hiếm được ghi nhận trong quá trình thực địa.
Việc thành lập Community Patrol Team (CPT) tại Hốc Chim là một bước tiến trong cách tiếp cận bảo tồn dựa vào cộng đồng của CTNC. Thông qua sự kết hợp giữa lực lượng địa phương, lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách, hoạt động tuần tra thực địa và ứng dụng công nghệ, CPT được kỳ vọng sẽ trở thành một lực lượng hỗ trợ hiệu quả trong việc phát hiện và giảm thiểu các mối đe dọa đối với động vật hoang dã, đồng thời đóng góp vào công tác giám sát đa dạng sinh học và bảo vệ hệ sinh thái rừng tại Ninh Hòa – Vạn Ninh.