Quần đảo Côn Đảo lưu giữ một kho tàng đa dạng sinh học độc đáo, nơi bảo tồn những đại diện mang giá trị tiến hóa và phân loại học vô giá. Nổi bật trong số đó là thằn lằn chân ngón Côn Đảo (Cyrtodactylus condorensis), loài bò sát mang danh pháp khoa học phỏng theo tên gọi lịch sử Pulo Condore của vùng đảo này. Đây là những sinh vật đặc hữu quý hiếm mà du khách hay các nhà nghiên cứu rất khó bắt gặp ngoài tự nhiên, phần lớn nhờ vào nghệ thuật ngụy trang bậc thầy cùng tập tính sống ẩn dật khi màn đêm buông xuống.
Được nhà động vật học Malcolm A. Smith mô tả khoa học lần đầu tiên vào năm 1921, thằn lằn chân ngón Côn Đảo sở hữu những đặc điểm hình thái chuyên biệt để thích nghi hoàn hảo với sinh cảnh sống khắc nghiệt. Một cá thể trưởng thành có chiều dài đầu – thân khoảng 68 đến 80 mm và chiếc đuôi dài từ 85 đến 100 mm. Lớp vảy lưng mang sắc nâu xám với các đốm sẫm phân bố ngẫu nhiên cùng những dải sọc ngang trên đuôi, tạo nên lớp áo ngụy trang tiệp hẳn vào màu đá hoa cương. Điểm nhận diện thực địa trực quan nhất của loài là dải màu tối chạy ngang qua mắt và vòng ra phía sau gáy. Đối với công tác phân loại học, các nhà khoa học nhận diện cá thể đực thông qua hệ thống vảy đùi nở rộng cùng sự xuất hiện của 4 đến 7 lỗ trước huyệt, chi tiết vi phẫu quan trọng giúp phân tách chúng với các nhóm họ hàng gần trong khu vực.
Môi trường tự nhiên biển đảo đã trui rèn cho sinh vật này những bản năng sinh tồn đáng kinh ngạc. Chúng dành trọn vẹn ban ngày lẩn trốn trong các hang hốc sâu thuộc rừng thường xanh nhằm tránh cái nóng thiêu đốt, chỉ bước vào hoạt động săn mồi khi đêm về. Nhờ cấu trúc ngón chân gập góc linh hoạt kết hợp với bộ vuốt sắc nhọn, chúng dễ dàng bám dính và di chuyển thoăn thoắt trên những vách đá granit dốc đứng. Khi săn mồi, loài bò sát này kiên nhẫn phục kích thụ động, nằm im chờ côn trùng đi qua để ra đòn chớp nhoáng. Đặc biệt, đứng trước lằn ranh sinh tử, chúng kích hoạt cơ chế tự rụng đuôi bằng một cơn co thắt đột ngột bẻ gãy đốt sống. Chiếc đuôi rụng lại co giật liên hồi để thu hút sự chú ý của kẻ săn mồi, mở ra cơ hội vàng cho cá thể chính trốn thoát, dẫu cho cái giá sinh lý phải trả là mất đi kho dự trữ năng lượng quý báu trước khi mô sụn mới kịp tái sinh.
Giá trị sinh học cốt lõi của Cyrtodactylus condorensis nằm ở tính đặc hữu hẹp khi chúng không phân bố ở bất kỳ nơi nào khác ngoài quần đảo Côn Đảo và một số đảo lân cận phía Nam. Sự hiện diện ổn định của quần thể này đóng vai trò như một chỉ thị sinh học đo lường độ toàn vẹn của sinh cảnh rừng thường xanh và địa chất nguyên bản. Chính vì phạm vi sinh sống bị giới hạn, loài đứng trước tính mẫn cảm sinh thái rất lớn trước mọi tác động ngoại cảnh. Hiện nay, thằn lằn chân ngón Côn Đảo còn giữ vai trò như một mô hình mẫu trong các nghiên cứu sinh học quốc tế, giúp giới khoa học giải mã con đường tiến hóa hình thái sinh thái của các loài bò sát leo vách đá tại Đông Nam Á.