Một mô hình tiêu biểu kết hợp du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học và sinh kế cộng đồng, hướng đến phát triển bền vững.
Jahoo – Mô hình tích hợp du lịch, bảo tồn và sinh kế
Jahoo là một mô hình đặc biệt nằm trong Keo Seima Wildlife Sanctuary – một trong những khu bảo tồn quan trọng của Campuchia với diện tích lên tới 2.926,9 km². Điểm nổi bật của Jahoo là sự tích hợp chặt chẽ giữa du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học, sinh kế địa phương và bảo tồn thiên nhiên.
Du lịch sinh thái “low-impact” gắn với trải nghiệm bản địa
Khu rừng cộng đồng khoảng 700 ha tại Jahoo là sinh cảnh của nhiều loài động vật quý hiếm như
vượn đen má vàng phía Nam (Nomascus gabriellae),
voọc chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) và
cu li nhỏ (Xanthonycticebus pygmaeus).
Du khách có thể trekking, theo dõi vượn, quan sát động vật hoang dã, trải nghiệm văn hóa Bunong và lưu trú ngay trong rừng tại Bamboo Camp.
Mô hình được thiết kế theo hướng “low-impact”: giới hạn số lượng khách, đi theo nhóm nhỏ, ưu tiên sử dụng vật liệu và sản phẩm thân thiện với môi trường nhằm giảm thiểu tối đa tác động lên hệ sinh thái.
Tuy nhiên, việc quản lý rủi ro vẫn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là hiện tượng động vật trở nên “quá quen” với con người (over-habituation), có thể làm thay đổi hành vi tự nhiên và gia tăng nguy cơ bị săn bắt nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Nghiên cứu khoa học và giám sát đa dạng sinh học
Song song với du lịch, Jahoo triển khai các hoạt động nghiên cứu dài hạn. Từ năm 2022, các nhóm nghiên cứu tập trung theo dõi các đàn vượn đen má vàng thông qua quan sát hành vi, bẫy ảnh và ghi âm tiếng hót bằng thiết bị AudioMoth.
Các nghiên cứu cũng mở rộng sang lĩnh vực sinh thái học, đặc biệt là mối quan hệ giữa tài nguyên rừng (như cây cho quả) và hành vi kiếm ăn của động vật, từ đó đánh giá sức khỏe hệ sinh thái.
Hoạt động giám sát đa dạng sinh học bằng camera trap đã ghi nhận nhiều loài quý hiếm như gấu ngựa (Ursus thibetanus), voi châu Á (Elephas maximus) và cầy vòi răng nhỏ (Arctogalidia trivirgata).
Cộng đồng – yếu tố cốt lõi của thành công
Thành công của Jahoo đến từ vai trò trung tâm của cộng đồng Bunong. Từ lâu, người Bunong đã có mối liên kết sâu sắc với rừng, sông suối và các hệ sinh thái tự nhiên, gắn liền với tín ngưỡng vạn vật hữu linh (animism).
Đối với họ, rừng không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là không gian văn hóa và tâm linh, nơi lưu giữ các giá trị truyền thống qua nhiều thế hệ. Việc bảo vệ rừng vì thế không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách gìn giữ bản sắc và niềm tin cộng đồng.
Hiện nay, hơn 30 người Bunong được tạo việc làm trực tiếp từ mô hình (hướng dẫn viên, tuần tra rừng, hỗ trợ nghiên cứu…), và phần lớn nguồn thu được tái đầu tư cho bảo tồn và sinh kế. Khi cộng đồng được hưởng lợi trực tiếp, họ trở thành lực lượng bảo vệ rừng hiệu quả nhất.
Bài học và tiềm năng áp dụng tại Việt Nam
Jahoo là một ví dụ điển hình về cách kết hợp bảo tồn – sinh kế – văn hóa trong một mô hình thống nhất. Tại đây, du lịch không còn là mục tiêu chính mà trở thành công cụ hỗ trợ nghiên cứu và bảo vệ rừng.
Tại Việt Nam, mô hình này hoàn toàn có tiềm năng áp dụng tại các khu vực có điều kiện tương đồng như Vườn quốc gia Yok Đôn, Vườn quốc gia Bù Gia Mập hay Vườn quốc gia Cát Tiên. Nếu được triển khai phù hợp, đây sẽ là giải pháp hiệu quả để vừa bảo tồn đa dạng sinh học, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.
Nếu triển khai đúng hướng, đây sẽ là giải pháp hiệu quả để bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững.
Cùng CTNC ngắm nhìn thiên nhiên tại Khu bảo tồn hoang dã Keo Seima
