Chương trình đã được thực hiện với sự hợp tác của các cơ quan chức năng tại địa phương, tổ chức bảo tồn, và viện nghiên cứu trong nước và quốc tế với những kết quả nổi bật trong hành trình tìm kiếm loài Sao la tại Trung Trường Sơn trong gần 2 năm, từ tháng 10 năm 2022 đến tháng 7 năm 2024.

Khảo sát, nghiên cứu thực địa thông qua phương pháp bẫy ảnh và thu thập eDNA (mẫu DNA từ môi trường) để phát hiện những cá thể Sao la cuối cùng tại các khu vực ưu tiên

Cùng với WWF-US, CRES và IZW, dự án đã xây dựng Quy trình chuẩn khảo sát Sao la (SOP) bằng phương pháp đặt bẫy ảnh và thu mẫu eDNA (mẫu vắt và mẫu nước suối). Chương trình đã lắp đặt tổng 2,543 lượt bẫy ảnh và thu thập 1,178 mẫu eDNA tại 16 khu vực có mức độ ưu tiên cao nhất tại Trung Trường Sơn, trong đó tập trung vào các địa điểm có dấu vết sao la như đường mòn động vật hay di chuyển và các nguồn nước. Mỗi khu vực khảo sát gồm 10 ô khảo sát có diện tích khoảng 4 héc-ta, khoảng cách giữa các ô khảo sát tối thiểu là 1km. Trong mỗi khu vực khảo sát được lắp đặt 160 bẫy ảnh và thu 80 mẫu eDNA (40 mẫu nước suối và 40 mẫu vắt). Phương pháp này được áp dụng thống nhất cho tất cả các điểm khảo sát nhằm tăng khả năng phát hiện loài Sao la trong tự nhiên.

Hầu hết các địa điểm khảo sát nằm ở các khu vực biên giới, khó tiếp cận. Vì vậy mà hành trình tìm kiếm dấu vết sao la thực sự là một thách thức lớn cho những cán bộ khi tác nghiệp trên hiện trường.

CTNC đã tham gia Dự án với tư cách là đối tác được lựa chọn để đặt 320 bẫy ảnh tại 02 khu vực: Lưu vực Cù Pai thuộc phạm vi của Khu BTTN Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị và Lưu vực Rào Rồng thuộc phạm vi của Vườn quốc gia Vũ Quang, tỉnh Hà Tĩnh.

Đồng thời trong quá trình tìm kiếm sao la, dự án cũng đã ghi nhận sự xuất hiện của 59 loài động vật hoang dã quý hiếm và có nguy cơ đe doạ cao ở vùng cảnh quan Trung Trường Sơn, trong đó có 04 loài ở mức Cực kỳ nguy cấp (CR) gồm Mang lớn (Muntiacus vuquangensis), Tê tê (Manis sp.), Chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus) và Trĩ sao (Rheinardia ocellata); 05 loài ở mức Nguy cấp (EN) gồm Voọc đen Hà Tĩnh (Trachypithecus hatinhensis), Voọc xám (Trachypithecus crepusculus), Thỏ vằn (Nesolagus timminsi), Cầy vằn bắc (Chrotogale owstoni) và Rùa núi viền (Manouria impressa); và 08 loài ở mức Sắp nguy cấp (VU) gồm Khỉ đuôi lợn (Macaca leonina), Khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides), Gấu ngựa (Ursus thibetanus), Gấu chó (Helarctos malayanus), Lửng lợn (Arctonyx collaris), Rái cá vuốt bé (Aonyx cinereus), Nai xám (Rusa unicolor) và Sơn dương (Capricornis milneedwardsii) (theo xếp hạng của IUCN, 2024). Đặc biệt là loài Mang lớn đã được phát hiện từ những năm 90 bây giờ đã được ghi nhận lại.

Hội thảo tổng kết dự án có sự tham gia của gần 40 đại biểu bao gồm đại điện của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban quản lý các Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên, đại diện chính quyền địa phương, các trường Đại học, các doanh nghiệp, tổ chức xã hội và các tổ chức bảo tồn đang thực hiện công tác bảo tồn động vật hoang dã tại Trung Trường Sơn./.

Khi chúng ta sắp đón Tết Nguyên Đán, còn được gọi là Tết âm lịch ở Việt Nam, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã thực hiện một chuyến đi đầy ý nghĩa nhằm khảo sát các loài rùa đa dạng sinh sống tại khung cảnh tuyệt đẹp của tỉnh Yên Bái. Mục tiêu của chuyến khảo sát này để tìm hiểu về tình trạng quần thể rùa, đặc biệt tập trung vào loài Palea steindachneri , thường được gọi là “Ba Ba Gai.”

Trong quá trình nghiên cứu kỹ lưỡng, các chuyên gia của CTNC đã hết sức ngạc nhiên trước số lượng lớn các trang trại nuôi “Ba Ba Gai” Palea steindachneri rải rác một số vùng quê thanh bình của tỉnh Yên Bái. Không chỉ dừng lại ở đó, đội ngũ của chúng tôi còn tiến sâu vào vùng lõi khu bảo tồn thiên nhiên, khám phá khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu hoang sơ, nơi vô vàn loài rùa ẩn náu giữa các cảnh quan xanh mướt.

Tuy nhiên, giữa vẻ đẹp thiên nhiên, việc quản lý bảo vệ các loài rùa còn hạn chế. Mặc dù tỉnh Yên Bái được xem là môi trường tiềm năng cho nhiều loài rùa quan trọng, bao gồm rùa Hồ Gươm (Rafetus swinhoei) mang tính biểu tượng, loài Ba Ba Gai (Palea steindachneri) đang ở mức cực kỳ nguy cấp, loài rùa bốn mắt (Sacalia quadriocellata) khó tìm, cùng các loài nổi bật khác như rùa đầu to (Platysternon megacephalum), rùa vàng Việt Nam (Cuora cyclornata), và rùa hộp Đông Dương (Cuora galbinifrons), nhưng các hoạt động bảo tồn lại vô cùng hạn chế.

Nhận thấy nhu cầu cấp thiết cần có những hành động ngay, CTNC hiện đang tiên phong trong việc bảo tồn tại tỉnh Yên Bái. Thông qua sự hợp tác và gắn kết với cộng đồng, chúng tôi cam kết triển khai các chương trình bảo tồn toàn diện nhằm bảo vệ những quần thể rùa vô giá này.

Các dự án hiện tại của chúng tôi áp dụng phương pháp đa chiều, bắt đầu với loài Palea steindachneri, để đảm bảo khôi phục và giữ gìn những cá thể rùa quý giá này trong môi trường sống tự nhiên tại Việt Nam. Thông qua nghiên cứu khoa học, hợp tác với cộng đồng và vận động chính sách, CTNC sẽ nỗ lực và chắc chắn giảm thiểu những mối đe dọa mà các loài rùa dễ bị tổn thương đang phải đối mặt, đồng thời thúc đẩy sự chung sống bền vững giữa con người và rùa.

Khi bước vào hành trình bảo tồn này, chúng tôi kêu gọi các bên liên quan, những người đam mê công tác bảo tồn cùng cộng đồng rộng lớn, hãy đồng hành cùng CTNC trong sứ mệnh gìn giữ và bảo vệ sự đa dạng sinh học phong phú của Yên Bái. Cùng nhau, chúng ta có thể tạo ra sự thay đổi rõ rệt trong việc bảo vệ tương lai cho những loài rùa đáng quý này cho các thế hệ mai sau.

Hãy theo dõi để cập nhật thêm thông tin về các sáng kiến bảo tồn của chúng tôi, đồng thời tìm hiểu cách bạn có thể đóng góp vào nỗ lực chung nhằm gìn giữ di sản thiên nhiên của Việt Nam.

Để biết thêm thông tin, cơ hội hợp tác hoặc hỗ trợ các nỗ lực bảo tồn, vui lòng liên hệ qua email: info@ctnc.org.vn

Hãy cùng nhau khởi đầu hành trình bảo tồn này.

Việt Nam đang là nơi có đa dạng sinh học phong phú thuộc top 16 toàn cầu, với rất nhiều loài linh trưởng. Trong số đó, loài Voọc Chà Vá Chân Nâu (Pygathrix nemaeus) nổi bật như một loài cuốn hút và đang bị đe dọa, đối mặt với vô số hiểm họa ảnh hưởng đến sự sinh tồn của chúng. Với nỗ lực giữ gìn di sản linh trưởng của Việt Nam, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã thực hiện một sứ mệnh quan trọng nhằm bảo vệ loài Voọc Chà Vá Chân Nâu thông qua các hoạt động nghiên cứu và bảo tồn toàn diện.

Loài Voọc Chà Vá Chân Nâu là một loài linh trưởng biểu tượng của Việt Nam, được biết đến với bộ lông tuyệt đẹp có màu nâu đỏ rực rỡ trên chân, tương phản với phần thân xám và khuôn mặt rực rỡ nhiều màu sắc. Dù mang vẻ ngoài ấn tượng, loài này đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng như mất môi trường sống, săn bắn và buôn bán động vật hoang dã trái phép, đẩy chúng đến bờ vực tuyệt chủng.

CTNC là một tổ chức bảo tồn lớn mạnh, đã nhận lấy trách nhiệm bảo vệ loài Voọc Chà Vá Chân Nâu khỏi nguy cơ tuyệt chủng. Thông qua kết hợp giữa nghiên cứu và hành động bảo tồn, CTNC hướng tới thu thập những thông tin quan trọng về quy mô quần thể loài, xác định các mối đe dọa và triển khai những biện pháp giảm thiểu những tác động hiệu quả.

Các sáng kiến nghiên cứu của CTNC bao gồm các nghiên cứu chuyên sâu về động thái quần thể, tập tính và yêu cầu sinh cảnh của loài Voọc Chà Vá Chân Nâu. Bằng cách tiến hành những khảo sát toàn diện, CTNC hướng đến việc hiểu rõ hơn về những khó khăn mà loài đang đối mặt, bao gồm tác động từ hoạt động của con người, sự thay đổi cảnh quan và các khu vực tiềm năng cần can thiệp bảo tồn.

Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, CTNC còn tích cực tham gia các hoạt động bảo tồn tại thực địa. Nhận thấy tính cấp bách của tình hình, CTNC hợp tác chặt chẽ với chính quyền Rừng Phòng hộ Bắc Hải Vân. Điều này, đóng vai trò then chốt trong việc triển khai hiệu quả Công cụ Giám sát và Báo cáo Loài (SMART) và đây là cách tiếp cận tổng thể trong công tác bảo tồn tại khu vực rừng được bảo vệ.

Sứ mệnh của CTNC bao gồm việc nhận diện và xử lý các mối đe dọa đối với loài Voọc Chà Vá Chân Nâu. Thông qua việc hợp tác với cộng đồng địa phương, nâng cao nhận thức và áp dụng những chiến lược bảo tồn có mục tiêu, CTNC hướng đến giảm thiểu những yếu tố gây nguy hiểm cho loài. Nỗ lực này bao gồm kêu gọi tăng cường thực thi pháp luật chống lại nạn buôn lậu động vật hoang dã và thúc đẩy các biện pháp sử dụng đất bền vững.

CTNC thừa nhận tầm quan trọng của việc trao quyền cho các cơ quan địa phương trong việc bảo vệ hiệu quả các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Bằng cách hỗ trợ Rừng Phòng hộ Bắc Hải Vân áp dụng công nghệ SMART và tiếp cận tổng thể về bảo tồn, CTNC đóng góp vào việc nâng cao năng lực cho những người đang trực tiếp bảo vệ động vật hoang dã. Nỗ lực hợp tác này có ý nghĩa then chốt với sự tồn tại lâu dài của loài Voọc Chà Vá Chân Nâu và các loài có nguy cơ tuyệt chủng khác trong khu vực rừng được bảo vệ.

Sự tận tâm của CTNC đối với việc bảo tồn loài Voọc Chà Vá Chân Nâu tại Việt Nam thể hiện vai trò quan trọng của nghiên cứu và hành động thực địa trong việc bảo vệ các loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng. Thông qua việc cung cấp những thông tin giá trị, thúc đẩy chính sách bảo tồn và hợp tác với chính quyền địa phương, CTNC đang đóng góp đáng kể vào sứ mệnh rộng lớn hơn trong việc gìn giữ di sản linh trưởng của Việt Nam cho các thế hệ mai sau.

Lời cảm ơn:

Các sáng kiến bảo tồn toàn diện do CTNC thực hiện để bảo vệ loài Voọc Chà Vá Chân Nâu có được là nhờ sự hỗ trợ hào phóng của Quỹ Bảo tồn Loài thuộc chương trình USAID và WWF Việt Nam. Nỗ lực hợp tác này nhấn mạnh tầm quan trọng của sự đồng hành cả trong nước lẫn quốc tế khi đối mặt với những thách thức bảo tồn toàn cầu.

Chương trình USAID và WWF Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong việc giúp CTNC triển khai cách tiếp cận toàn diện để bảo vệ các loài có thể đã ít được chú ý hơn trong quá khứ. Sự hỗ trợ này không chỉ dừng lại ở tài chính, mà còn bao gồm chia sẻ chuyên môn, hướng dẫn kỹ thuật và cam kết chung về bảo tồn đa dạng sinh học.

Bằng cách thúc đẩy hợp tác giữa các tổ chức địa phương, cơ quan chính phủ và đối tác quốc tế, những nỗ lực phối hợp hướng tới tăng cường bảo vệ loài Voọc Chà Vá Chân Nâu tại khu vực Bắc Hải Vân. Cách tiếp cận tổng thể, bao gồm nghiên cứu, gắn kết cộng đồng và đổi mới công nghệ, thể hiện sự tận tâm chung trong việc bảo tồn đa dạng sinh học phong phú của Việt Nam, cũng như đảm bảo tương lai bền vững cho loài Voọc Chà Vá Chân Nâu và môi trường sống của chúng.