Ngày 15/4/2026, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã tổ chức chương trình tập huấn nâng cao năng lực sử dụng phần mềm SMART trong công tác quản lý, bảo vệ rừng tại Ban Quản lý rừng phòng hộ Tây Hòa. Hoạt động nhằm tăng cường hiệu quả giám sát tài nguyên rừng và thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong tuần tra, bảo vệ rừng.
Chương trình tập huấn SMART tại Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tây Hòa do CTNC tổ chức
Nâng cao năng lực ứng dụng SMART trong quản lý bảo vệ rừng
Buổi tập huấn có sự tham gia của 11 cán bộ đến từ các trạm bảo vệ rừng trực thuộc Ban Quản lý rừng phòng hộ Tây Hòa. Thành phần học viên bao gồm cả những cán bộ đã có kinh nghiệm sử dụng SMART và những người mới bắt đầu tiếp cận phần mềm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi và hỗ trợ lẫn nhau.
Thực hành thực tế – Tăng hiệu quả áp dụng
Trong suốt chương trình, các học viên được hướng dẫn bài bản và thực hành trực tiếp trên các tình huống thực tế, bao gồm:
Ghi nhận và nhập dữ liệu ngoài hiện trường
Báo cáo và theo dõi vi phạm
Quản lý và tổng hợp thông tin tuần tra
Cam kết ứng dụng lâu dài, hướng tới quản lý rừng bền vững
Kết thúc buổi tập huấn, 100% học viên đã nắm vững các thao tác cơ bản và có thể sử dụng phần mềm trong thực tế. Các cán bộ tham gia cam kết sẽ áp dụng SMART lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng tại địa phương.
Hoạt động này là một phần trong nỗ lực của CTNC nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp, hướng tới quản lý tài nguyên rừng hiệu quả và bền vững.
Một mô hình tiêu biểu kết hợp du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học và sinh kế cộng đồng, hướng đến phát triển bền vững.
Jahoo – Mô hình tích hợp du lịch, bảo tồn và sinh kế
Jahoo là một mô hình đặc biệt nằm trong Keo Seima Wildlife Sanctuary – một trong những khu bảo tồn quan trọng của Campuchia với diện tích lên tới 2.926,9 km². Điểm nổi bật của Jahoo là sự tích hợp chặt chẽ giữa du lịch sinh thái, nghiên cứu khoa học, sinh kế địa phương và bảo tồn thiên nhiên.
Vọoc chà vá chân đen tại Keo Seima Wildlife Sanctuary
Du lịch sinh thái “low-impact” gắn với trải nghiệm bản địa
Khu rừng cộng đồng khoảng 700 ha tại Jahoo là sinh cảnh của nhiều loài động vật quý hiếm như vượn đen má vàng phía Nam (Nomascus gabriellae), voọc chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) và cu li nhỏ (Xanthonycticebus pygmaeus).
Du khách có thể trekking, theo dõi vượn, quan sát động vật hoang dã, trải nghiệm văn hóa Bunong và lưu trú ngay trong rừng tại Bamboo Camp.
Mô hình được thiết kế theo hướng “low-impact”: giới hạn số lượng khách, đi theo nhóm nhỏ, ưu tiên sử dụng vật liệu và sản phẩm thân thiện với môi trường nhằm giảm thiểu tối đa tác động lên hệ sinh thái.
Tuy nhiên, việc quản lý rủi ro vẫn đóng vai trò quan trọng, đặc biệt là hiện tượng động vật trở nên “quá quen” với con người (over-habituation), có thể làm thay đổi hành vi tự nhiên và gia tăng nguy cơ bị săn bắt nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Nghiên cứu khoa học và giám sát đa dạng sinh học
Song song với du lịch, Jahoo triển khai các hoạt động nghiên cứu dài hạn. Từ năm 2022, các nhóm nghiên cứu tập trung theo dõi các đàn vượn đen má vàng thông qua quan sát hành vi, bẫy ảnh và ghi âm tiếng hót bằng thiết bị AudioMoth.
Các nghiên cứu cũng mở rộng sang lĩnh vực sinh thái học, đặc biệt là mối quan hệ giữa tài nguyên rừng (như cây cho quả) và hành vi kiếm ăn của động vật, từ đó đánh giá sức khỏe hệ sinh thái.
Hoạt động giám sát đa dạng sinh học bằng camera trap đã ghi nhận nhiều loài quý hiếm như gấu ngựa (Ursus thibetanus), voi châu Á (Elephas maximus) và cầy vòi răng nhỏ (Arctogalidia trivirgata).
Cộng đồng – yếu tố cốt lõi của thành công
Thành công của Jahoo đến từ vai trò trung tâm của cộng đồng Bunong. Từ lâu, người Bunong đã có mối liên kết sâu sắc với rừng, sông suối và các hệ sinh thái tự nhiên, gắn liền với tín ngưỡng vạn vật hữu linh (animism).
Đối với họ, rừng không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là không gian văn hóa và tâm linh, nơi lưu giữ các giá trị truyền thống qua nhiều thế hệ. Việc bảo vệ rừng vì thế không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách gìn giữ bản sắc và niềm tin cộng đồng.
Hiện nay, hơn 30 người Bunong được tạo việc làm trực tiếp từ mô hình (hướng dẫn viên, tuần tra rừng, hỗ trợ nghiên cứu…), và phần lớn nguồn thu được tái đầu tư cho bảo tồn và sinh kế. Khi cộng đồng được hưởng lợi trực tiếp, họ trở thành lực lượng bảo vệ rừng hiệu quả nhất.
Bài học và tiềm năng áp dụng tại Việt Nam
Jahoo là một ví dụ điển hình về cách kết hợp bảo tồn – sinh kế – văn hóa trong một mô hình thống nhất. Tại đây, du lịch không còn là mục tiêu chính mà trở thành công cụ hỗ trợ nghiên cứu và bảo vệ rừng.
Tại Việt Nam, mô hình này hoàn toàn có tiềm năng áp dụng tại các khu vực có điều kiện tương đồng như Vườn quốc gia Yok Đôn, Vườn quốc gia Bù Gia Mập hay Vườn quốc gia Cát Tiên. Nếu được triển khai phù hợp, đây sẽ là giải pháp hiệu quả để vừa bảo tồn đa dạng sinh học, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.
Nếu triển khai đúng hướng, đây sẽ là giải pháp hiệu quả để bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển sinh kế bền vững.
Cùng CTNC ngắm nhìn thiên nhiên tại Khu bảo tồn hoang dã Keo Seima
Cảnh báo tình trạng sử dụng súng và săn bắt động vật hoang dã trái phép tại Việt Nam
Trong thời gian gần đây, nhiều địa phương trên cả nước liên tục ghi nhận các vụ việc liên quan đến việc tàng trữ và sử dụng súng trái phép để săn bắt động vật hoang dã. Đây không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng mà còn gây ra những hệ lụy lớn đối với môi trường, đa dạng sinh học và an toàn cộng đồng. Thực tế cho thấy, các loại súng hơi, súng tự chế đang bị sử dụng ngày càng phổ biến trong hoạt động săn bắn trái phép với mức độ tinh vi và khó kiểm soát hơn.
Những vụ việc điển hình
Tại Ninh Bình (03/2026), cơ quan chức năng đã phát hiện một đối tượng tàng trữ trái phép súng cùng hơn 400 viên đạn chì, được xác định là vũ khí thuộc nhóm quân dụng. Tại Lâm Đồng (01/2026), hai đối tượng bị bắt khi mang theo súng hơi và nhiều dụng cụ vào rừng săn bắt động vật hoang dã, cho thấy dấu hiệu hoạt động có tổ chức. Tại TP. Hồ Chí Minh (12/2025), một người đàn ông mua súng qua mạng nhằm mục đích săn thú rừng, phản ánh thực trạng việc tiếp cận vũ khí trái phép ngày càng dễ dàng. Trong khi đó, tại Tây Ninh (02/2025), lực lượng kiểm lâm đã bắt quả tang một đối tượng sử dụng súng tự chế để săn bắn trong khu vực Vườn Quốc gia Lò Gò – Xa Mát. Những vụ việc này cho thấy hoạt động săn bắt trái phép vẫn đang âm thầm diễn ra trên diện rộng.
Ghi nhận từ thực địa: Mối đe dọa âm thầm
Ghi nhận từ thực địa cho thấy một mối đe dọa âm thầm nhưng nghiêm trọng đang diễn ra trong các khu rừng. Trong các chuyến khảo sát gần đây, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (CTNC) đã phát hiện nhiều dấu hiệu rõ ràng của hoạt động săn bắt trái phép, bao gồm việc thu giữ súng kíp tự chế cùng hàng trăm viên đạn được cất giấu sâu trong rừng. Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận hộp sọ của một cá thể linh trưởng được xác định đã tử vong do săn bắn, phản ánh tác động trực tiếp và nghiêm trọng của con người lên các loài có giá trị bảo tồn cao. Những phát hiện này không chỉ dừng lại ở tang vật mà còn là lời cảnh báo về nguy cơ suy giảm âm thầm của các quần thể động vật hoang dã trong tự nhiên.
Hệ lụy đối với con người
Việc sử dụng súng trái phép không chỉ gây hại cho thiên nhiên mà còn tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với con người. Tại Hà Tĩnh, một người đàn ông sử dụng súng tự chế để bắn chuột, nhưng viên đạn đã bay lệch và trúng một người ở gần đó khiến nạn nhân tử vong. Sau khi phát hiện sự việc, người nổ súng đã phải đến cơ quan công an đầu thú và vụ việc đang được điều tra làm rõ. Trong một vụ việc khác, một người đàn ông dùng súng thể thao để bắn chim, nhưng viên đạn lạc đã bay xuyên qua cửa sổ nhà dân, trúng vào một người đang ở trong nhà khiến nạn nhân tử vong. Sau đó, cơ quan điều tra đã khởi tố bị can về tội “Vô ý làm chết người” theo Điều 128 Bộ luật Hình sự. Chỉ một hành động tưởng chừng “vô hại” như đi săn cũng có thể dẫn đến những mất mát không thể cứu vãn.
Quy định pháp luật hiện hành
Quy định pháp luật về sử dụng súng và bảo vệ động vật hoang dã tại Việt Nam được ban hành rất rõ ràng và nghiêm ngặt. Theo đó, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi tàng trữ, sử dụng, mua bán các loại súng khi chưa được cấp phép; các trường hợp vi phạm có thể bị xử lý hình sự với mức phạt từ vài tháng tù đến tù chung thân tùy theo mức độ, đồng thời nếu chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì vẫn có thể bị xử phạt hành chính lên đến 40 triệu đồng và tịch thu toàn bộ tang vật. Bên cạnh đó, các quy định về bảo vệ động vật hoang dã cũng nghiêm cấm săn bắt, bẫy, giết, buôn bán, vận chuyển trái phép động vật hoang dã, đặc biệt là các loài nguy cấp, quý hiếm, cũng như cấm tiêu thụ các sản phẩm từ động vật hoang dã.
Súng săn CTNC ghi nhận trên hiện trường
Giải pháp và hành động
Bảo vệ động vật hoang dã không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan chức năng mà cần sự chung tay của toàn xã hội, trong đó mỗi cá nhân đều đóng vai trò quan trọng thông qua những hành động thiết thực như không chế tạo, mua bán hoặc sử dụng súng trái phép, không săn bắt chim thú rừng dưới bất kỳ hình thức nào và chủ động tố giác các hành vi vi phạm đến cơ quan chức năng. Bảo tồn thiên nhiên không phải là một khái niệm xa vời mà bắt đầu từ chính nhận thức và hành động trong đời sống hằng ngày; khi mỗi người lựa chọn nói “không” với việc săn bắt và tiêu thụ động vật hoang dã cũng đồng nghĩa với việc đang góp phần bảo vệ hệ sinh thái, duy trì cân bằng tự nhiên và hướng tới một tương lai phát triển bền vững cho các thế hệ mai sau.
Trong không khí sôi nổi những ngày cuối tháng 3, đầu tháng 4 năm 2026, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) phối hợp cùng Ban Quản lý Khu Bảo vệ cảnh quan Bắc Hải Vân đã tổ chức thành công chuỗi chương trình truyền thông tại ba trường THCS Lăng Cô, Lộc Thủy và Lộc Tiến. Điểm nhấn của chương trình là cuộc thi “Rung chuông vàng” với chủ đề bảo vệ động vật hoang dã và gìn giữ hệ sinh thái xanh tại khu vực Bắc Hải Vân.
Đại diện Lãnh đạo CTNC, KBVCQ Bắc Hải Vân và HKL KV Phía Nam TP Huế, trường THCS Lộc Thủy trao thưởng và tặng quà cho các em học sinh có thành tích tiêu biểu trong cuộc thi
Chương trình có sự tham gia của đại diện lãnh đạo Hạt Kiểm lâm khu vực phía Nam thành phố Huế, hơn 100 giáo viên, gần 2.000 học sinh cổ động viên cùng 301 thí sinh tiêu biểu được tuyển chọn từ ba trường. Quy mô và sự hưởng ứng tích cực đã góp phần tạo nên một không gian giáo dục sinh động, lan tỏa mạnh mẽ thông điệp bảo tồn thiên nhiên trong học đường.
Không chỉ dừng lại ở một cuộc thi kiến thức, “Rung chuông vàng” còn mang đến trải nghiệm “học mà chơi, chơi mà học” đầy ý nghĩa. Thông qua các câu hỏi đa dạng, học sinh được tiếp cận với những nội dung thiết thực như quy định pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, giá trị đa dạng sinh học đặc trưng của khu vực Bắc Hải Vân, cũng như vai trò của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ môi trường sống. Từ đó, các em từng bước hình thành ý thức và trở thành những “tuyên truyền viên nhí”, góp phần lan tỏa tình yêu thiên nhiên đến gia đình và cộng đồng.
Không khí hội thi diễn ra sôi nổi, hào hứng với sự cổ vũ nhiệt tình từ khán giả. Các thí sinh đã thể hiện sự tự tin, hiểu biết và tinh thần thi đấu tích cực qua từng câu hỏi. Kết thúc cuộc thi, ba gương mặt xuất sắc nhất đã chinh phục thành công vòng nguyệt quế và rung lên hồi chuông chiến thắng, gồm: em Mai Thái Trân (lớp 8/2, THCS Lăng Cô), em Đặng La Thanh Hằng (lớp 8/1, THCS Lộc Thủy) và em Bùi Thủy Thanh Giang (lớp 8/5, THCS Lộc Tiến).
Bên cạnh hoạt động thi đấu, trong khuôn khổ chương trình, CTNC đã trao tặng 1.000 quyển vở in thông điệp bảo vệ động vật hoang dã cho các em học sinh giỏi có hoàn cảnh khó khăn tại ba trường. Những phần quà nhỏ nhưng giàu ý nghĩa này không chỉ hỗ trợ các em trong học tập mà còn là nguồn động viên, khích lệ tinh thần để các em tiếp tục nuôi dưỡng ước mơ và ý thức bảo vệ thiên nhiên.
Đại diện Lãnh đạo CTNC trao tặng vở cho các em học sinh trường THCS Lộc Thủy
Chuỗi chương trình đã để lại nhiều dấu ấn tích cực, khẳng định rằng công tác bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức mà còn cần sự chung tay của thế hệ trẻ. Thông qua những hoạt động thiết thực, thông điệp “Bảo vệ động vật hoang dã, giữ màu xanh Bắc Hải Vân” đã được lan tỏa mạnh mẽ, góp phần xây dựng một cộng đồng sống hài hòa với thiên nhiên và phát triển bền vững trong tương lai.
Ngày 07/03/2026, được sự cho phép của Uỷ ban nhân dân xã Ea Knốp, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã phối hợp cùng Ban Quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên (KBTTN) Ea Sô tổ chức phục dựng thành công Hội diễn văn hóa, văn nghệ, thể thao với chủ đề “Tiếng gọi mùa Xuân Ea Sô”. Đây là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm thúc đẩy sự tham gia chủ động của cộng đồng vào công tác bảo vệ rừng và bảo tồn động vật hoang dã (ĐVHD) tại tỉnh Đắk Lắk.
Ban tổ chức chụp lưu niệm cùng người dân địa phương
Khu vực xung quanh KBTTN Ea Sô vốn là nơi hội tụ của các cộng đồng di dân từ miền núi phía Bắc vào Tây Nguyên như người Thái, Mường, Tày, Mông, Dao. Qua nhiều thập kỷ định cư và an cư lạc nghiệp, các giá trị văn hóa truyền thống – vốn là sợi dây liên kết thiêng liêng giữa con người và thiên nhiên – đang dần bị mai một theo dòng chảy thời gian. CTNC nhận định rằng, việc khôi phục các giá trị này không chỉ giúp gìn giữ bản sắc cội nguồn mà còn là chìa khóa then chốt để xây dựng lòng tự hào, từ đó nâng cao trách nhiệm tự thân của người dân đối với hệ sinh thái địa phương.
Ngay từ sáng sớm, không gian đại ngàn đã rộn ràng những thanh âm rực rỡ của ngày hội. Hơn 500 người dân từ các buôn Giang Đông, Ea Púk và Cư Ana Săn đã cùng nhau tái hiện những nét đẹp di sản qua các tiết mục văn nghệ tự biên đầy cảm xúc. Những điệu múa “Trai gái vui xuân” hay “Vui hội ngày mùa” hòa quyện cùng tiếng khèn Mông dìu dặt không chỉ khơi dậy niềm tự hào dân tộc mà còn tạo nên một sự giao thoa văn hóa độc đáo giữa lòng Tây Nguyên.
Tiếp nối mạch cảm xúc gắn kết, các hoạt động thể thao truyền thống diễn ra vào buổi chiều đã đẩy không khí lễ hội lên cao trào. Những trận thi đấu đẩy gậy quyết liệt, màn đánh cù khéo léo và tiếng hò reo cổ vũ náo nức trong phần thi kéo co đã xóa tan mọi khoảng cách.
Trong dòng chảy văn hóa đó, CTNC đã khéo léo lồng ghép các hoạt động giáo dục môi trường thông qua phần hỏi – đáp về ĐVHD. Sự hào hứng của bà con khi trả lời những câu hỏi về bảo tồn thiên nhiên đã minh chứng cho việc kiến thức bảo vệ rừng khi được truyền tải qua ngôn ngữ văn hóa sẽ trở nên gần gũi và dễ tiếp nhận hơn bao giờ hết.
Ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn Thiên nhiên Ea Sô cho biết: “Đối với những người làm công tác quản lý, bảo vệ rừng, việc có hơn 500 người thamg dự chương trình nắm bắt thông tin giữ rừng, động vật quý tại Khu bảo tồn Thiên nhiên Ea Sô có ý nghĩa rất lớn về mặt tuyên truyền. Hình thức giao lưu văn nghệ, thể thao cũng giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, nâng cao nhận thức về quản lý, bảo vệ rừng. Người dân sẽ hiểu rằng còn rừng thì những hoạt động văn hóa, lễ hội của họ sẽ còn mãi.”
Ông Nguyễn Quốc Hùng (Phó Giám đốc BQL KBTTN EaSô phát biểu
Qua các đợt khảo sát gần đây, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã phát hiện sự hiện diện của quần thể chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) tại khu vực Ea Sô — một ghi nhận mới, trước đây chưa từng được báo cáo tại khu bảo tồn này. Phát hiện này cho thấy giá trị đa dạng sinh học đặc biệt quan trọng của hệ sinh thái rừng Ea Sô và mở ra những cơ hội mới cho công tác nghiên cứu, bảo tồn các loài linh trưởng quý hiếm tại khu vực.
Theo ông Lê Minh Tiến, Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Ea Sô: “Khu bảo tồn Ea Sô là một trong số ít khu bảo tồn tại Việt Nam còn lưu giữ hệ sinh thái trảng cỏ tự nhiên hiếm gặp. Nơi đây đã ghi nhận nhiều loài động vật quý hiếm như bò tót, công xanh má vàng, cheo cheo lưng bạc, gà lôi hông tía, diều cá bé cùng nhiều loài động vật hoang dã có giá trị bảo tồn cao khác. Đặc biệt, đây cũng là nơi ghi nhận quần thể bò rừng duy nhất còn sót lại tại Việt Nam.”
Tuy nhiên, do diện tích khu bảo tồn rộng hơn 26.000 ha và địa hình tương đối bằng phẳng, công tác quản lý và bảo vệ rừng gặp nhiều khó khăn. Các đối tượng săn bắt thường lợi dụng địa hình tiến hành xâm nhập vào rừng dưới nhiều phương thức khác nhau, để săn bắn, bẫy bắt động vật hoang dã. Trong khi đó, lực lượng bảo vệ rừng của Ban quản lý còn khá mỏng, khiến công tác tuần tra và kiểm soát gặp rất nhiều thách thức, do vậy cần có sự chung tay của chính quyền địa phương, toàn hệ thông chính trị, cộng đồng dân cư và cá tổ chức bảo tồn khác nhằm hạn chế và dần đi đến kiểm soát được vấn đề này.
Trong thời gian qua dưới sự hỗ trợ và thực hiện cam kết phối hợp giữa Ban quản lý Khu bảo tồn Ea Sô và Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã góp phần tích cực trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời thúc đẩy việc xây dựng các mô hình bảo vệ rừng và động vật hoang dã dựa vào cộng đồng, qua đó tăng cường sự tham gia của người dân địa phương trong công tác bảo tồn thiên nhiên.
Cá thể chà vá chân đen quý hiếm phát hiện tại KBT thiên nhiên Ea Sô
Các trò chơi dân gian: Kéo co, chơi cù, đẩy gậy vô cùng gay cấn.
Đáng trân quý hơn cả là tinh thần tham gia đầy nhiệt huyết và chân thành của người dân. Không chỉ các bạn trẻ, nhiều bậc cao niên cũng vô cùng nhiệt tình và xúc động khi thấy những trò chơi dân gian từ thuở ấu thơ nay được tái hiện sống động giữa vùng đất Ea Sô. Sự phấn khởi, những nụ cười rạng rỡ ấy không chỉ đến từ niềm vui chiến thắng trong các trò chơi, mà còn từ cảm giác được trân trọng và lắng nghe trong một cộng đồng đoàn kết.
Chị Hờ Thị Hương ở xã Ea Knốp nói: “Tôi thấy chương trình thú vị và ý nghĩa. Người dân không những được thưởng thức những tiết mục văn nghệ, mà còn cập nhật kiến thức, nâng cao nhận thức, trách nhiệm giữ rừng, chung tay bảo vệ động vật hoang dã.”
Lễ ký kết giao ước bảo vệ rừng và ĐVHD tại trụ sở Ban quản lý, với sự tham gia ký kết của đại diện CTNC, chính quyền thôn buôn, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên
Điểm nhấn chiến lược và cũng là mục tiêu cốt lõi của sự kiện chính là Lễ ký kết giao ước bảo vệ rừng và động vật hoang dã diễn ra trang trọng ngay tại lễ hội Ban quản lý với sự tham gia của đại diện KBTTN Ea Sô, Hạt Kiểm lâm Ea Kar, CTNC, các cấp chính quyền thôn buôn, Hội Phụ nữ và Đoàn thanh niên. Bản giao ước này là lời cam kết mạnh mẽ trong việc đưa các quy tắc bảo vệ thiên nhiên vào hương ước, quy ước sinh hoạt của cộng đồng. Niềm tin và sự đồng thuận thể hiện qua từng chữ ký của các vị trưởng thôn, bí thư và đại diện đoàn thể chính là minh chứng cho sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của người dân.
Ông Phùng Ngọc Khanh, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên phát biểu
Ông Phùng Ngọc Khanh, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC), cho biết:
“Việc phục dựng lễ hội Tiếng gọi mùa Xuân Ea Sô không chỉ đơn thuần là khôi phục một lễ hội đã thất truyền của cộng đồng người Bắc di cư vào Tây Nguyên, mà còn tạo nên cầu nối văn hóa đặc biệt giữa hai vùng văn hóa đặc sắc của Việt Nam: Tây Nguyên và Tây Bắc. Lễ hội góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, củng cố tinh thần đoàn kết giữa các dân tộc đang sinh sống tại địa phương. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên khơi dậy tinh thần chung tay của cộng đồng trong việc bảo vệ rừng và động vật hoang dã. Khu Bảo tồn thiên nhiên Ea Sô là một trong những khu rừng có giá trị đa dạng sinh học cao của Việt Nam, vì vậy sự tham gia và đồng lòng của người dân địa phương đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác bảo tồn.”
Ông Khanh cũng một lần nữa khẳng định triết lý hoạt động của CTNC:“Bảo tồn thiên nhiên không thể tách rời khỏi sự phát triển và gìn giữ văn hóa cộng đồng. Chúng tôi tin rằng khi niềm tự hào về bản sắc văn hóa được nuôi dưỡng, khi cảm xúc và trách nhiệm của mỗi người dân được khơi dậy, thì rừng và các loài động vật hoang dã sẽ được bảo vệ bền vững bằng chính nội lực mạnh mẽ của những con người đang gắn bó với mảnh đất này.”
Ngày 09/02/2026, tại văn phòng Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (CTNC), buổi tọa đàm với chủ đề “Chia sẻ kinh nghiệm áp dụng công nghệ trong công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học” đã được tổ chức thành công với sự tham gia của đại diện nhiều tổ chức bảo tồn, cơ quan quản lý và các chuyên gia kỹ thuật. Sự kiện diễn ra theo cả hai hình thức trực tiếp và trực tuyến, thu hút gần 30 đại biểu tham dự online cùng các khách mời tham gia trực tiếp tại Hà Nội.
Buổi tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để các tổ chức cùng kết nối, trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau và tìm kiếm các giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam. Thông qua các chia sẻ chuyên môn và thảo luận mở, các bên cùng hướng tới mục tiêu chung là thúc đẩy việc ứng dụng hiệu quả công nghệ vào công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ đa dạng sinh học và các loài động vật hoang dã.
Toàn cảnh buổi tọa đàm tại văn phòng CTNC
Tham dự chương trình có đại diện của FFI Vietnam, Save Vietnam’s Wildlife và PanNature, cùng nhiều cán bộ đang trực tiếp triển khai hoạt động bảo tồn tại các khu bảo tồn và vườn quốc gia trên cả nước. Sự tham gia của các tổ chức đã mang lại góc nhìn đa chiều về việc ứng dụng công nghệ trong các bối cảnh thực địa khác nhau, từ quản lý tuần tra, giám sát đa dạng sinh học đến phân tích dữ liệu phục vụ hoạch định chính sách bảo tồn.
Mở đầu chương trình, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (CTNC) chia sẻ kinh nghiệm triển khai các công cụ công nghệ trong quản lý tuần tra và giám sát bảo tồn, đặc biệt là hệ thống SMART Connect và những tính năng mới của phiên bản SMART 8. Nội dung trình bày tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình thu thập dữ liệu hiện trường, tăng cường khả năng đồng bộ dữ liệu giữa các cấp quản lý và hỗ trợ phân tích thông tin nhằm phục vụ quá trình ra quyết định trong công tác bảo tồn.
Tiếp nối chương trình, đại diện Save Vietnam’s Wildlife chia sẻ các kinh nghiệm thực tiễn trong việc ứng dụng công cụ SMART để hỗ trợ quản lý tại vườn quốc gia Pù Mát. Việc sử dụng hệ thống này giúp theo dõi hiệu quả tuần tra, ghi nhận và xử lý thông tin vi phạm, đồng thời phân tích dữ liệu nhằm xác định các khu vực trọng điểm cần tăng cường giám sát. Những kinh nghiệm được chia sẻ cho thấy công nghệ đang trở thành công cụ thiết yếu giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý tại thực địa.
Đại diện FFI Vietnam tiếp tục trình bày các bài học kinh nghiệm trong việc sử dụng SMART để tuần tra, giám sát và điều tra quần thể vượn Cao vít, một trong những loài linh trưởng cực kỳ nguy cấp tại Việt Nam. Việc thiết kế kế hoạch tuần tra phù hợp với vùng phân bố của loài, kết hợp với thu thập và phân tích dữ liệu có hệ thống, đã góp phần quan trọng trong việc đánh giá xu hướng quần thể và xây dựng các biện pháp bảo tồn dài hạn dựa trên bằng chứng khoa học.
Ông Phùng Ngọc Khanh – Giám đốc CTNC
“Đây là diễn đàn để các tổ chức cùng kết nối, trao đổi kinh nghiệm, học hỏi và tìm kiếm các giải pháp công nghệ phù hợp, hướng tới mục tiêu chung là ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn nhằm nâng cao công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ đa dạng sinh học, đặc biệt là các loài động vật hoang dã”.
Trong phần thảo luận, các tổ chức tham gia đều thống nhất rằng việc tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ trong bảo tồn. Các đại biểu cũng trao đổi về nhu cầu xây dựng các nền tảng dữ liệu liên thông, chuẩn hóa quy trình thu thập và quản lý thông tin, cũng như nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác bảo tồn tại địa phương.
Buổi tọa đàm khép lại trong không khí trao đổi tích cực và được đánh giá là thành công, đạt được mục tiêu kết nối các tổ chức nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ đa dạng sinh học. Đại diện các đơn vị tham dự bày tỏ mong muốn trong thời gian tới, CTNC cùng các tổ chức đối tác sẽ tiếp tục phối hợp tổ chức thêm nhiều tọa đàm và hội thảo chuyên đề về các công nghệ đang được ứng dụng trong bảo tồn.
Thành công của tọa đàm một lần nữa khẳng định vai trò của CTNC trong việc kết nối chuyên môn, thúc đẩy đổi mới công nghệ và hỗ trợ các tổ chức bảo tồn ứng dụng hiệu quả các công cụ hiện đại vào thực tiễn, hướng tới mục tiêu lâu dài là bảo vệ đa dạng sinh học và các loài động vật hoang dã một cách bền vững.
CTNC – Thúc đẩy đổi mới công nghệ vì tương lai bảo tồn đa dạng sinh học tại Việt Nam.
Thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong bảo tồn động vật hoang dã tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Ea Sô
📅 30/01/2026 | 📍 Khu Bảo tồn Thiên nhiên Ea Sô, Đắk Lắk
> 130
Người dân Tham gia
> 54
Thí sinh Rung chuông vàng
> 100
Tác phẩm Dự thi
+ 09
Thành viên Nòng cốt
Trong thời gian vừa qua, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã phối hợp với Ban Quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên Ea Sô (KBTTN EASO) và chính quyền địa phương triển khai chuỗi hoạt động nhằm nâng cao nhận thức và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo tồn động vật hoang dã tại khu vực vùng đệm. Các hoạt động được tổ chức tại Buôn Xê Đăng, Buôn Ea Púk, Buôn Cưana Săn, thôn Ea Sô 1 xã Ea Knốp, thu hút sự quan tâm và hưởng ứng tích cực của đông đảo người dân địa phương.
Chuỗi hoạt động truyền thông cộng đồng tập trung vào việc cung cấp các kiến thức cơ bản về giá trị đa dạng sinh học của KBTTN EASO, vai trò quan trọng của động vật hoang dã đối với sự ổn định và cân bằng của hệ sinh thái rừng, cũng như những mối đe dọa hiện hữu đối với tài nguyên thiên nhiên trong bối cảnh hiện nay. Bên cạnh đó, người dân còn được phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ rừng và bảo tồn động vật hoang dã, giúp nâng cao hiểu biết pháp lý, từ đó tăng cường ý thức trách nhiệm và vai trò chủ động của cộng đồng trong công tác bảo tồn lâu dài.
Các buổi tuyên truyền được tổ chức theo hình thức trao đổi mở, khuyến khích sự tham gia tích cực của người dân thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm, nêu ý kiến và cùng thảo luận về những khó khăn, thách thức trong đời sống sinh kế gắn liền với rừng. Thông qua các hoạt động truyền thông, tập huấn và thảo luận cộng đồng, tổng cộng 130 người dân vùng đệm KBTTN EASO đã trực tiếp tham gia và được nâng cao nhận thức về bảo tồn động vật hoang dã. Người dân không chỉ tiếp nhận thông tin một chiều mà còn được khuyến khích đề xuất các ý tưởng, sáng kiến và cùng nhau thảo luận về những chủ đề liên quan đến bảo vệ tài nguyên rừng và hệ sinh thái. Qua thảo luận, đa số ý kiến của người dân cho rằng nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm tài nguyên rừng và các loài động vật hoang dã tại địa phương là do việc khai thác bừa bãi và sử dụng tài nguyên chưa hợp lý trong một thời gian dài.
HÌNH ẢNH HOẠT ĐỘNG
Song song với các hoạt động truyền thông cộng đồng, CTNC đã triển khai nhiều chương trình giáo dục môi trường trong trường học nhằm lan tỏa thông điệp bảo tồn thiên nhiên đến thế hệ trẻ – lực lượng giữ vai trò then chốt trong công tác bảo tồn bền vững trong tương lai. Nổi bật trong chuỗi hoạt động này là cuộc thi “Rung chuông vàng” được tổ chức tại Trường THCS Lý Tự Trọng, với sự tham gia của 54 học sinh đến từ các khối lớp 6, 7, 8 và 9, cùng 480 học sinh cổ vũ và gần 20 cán bộ, giáo viên, nhân viên nhà trường. Cuộc thi đã nhận được sự hưởng ứng và cổ vũ nhiệt tình từ đông đảo học sinh toàn trường, tạo nên bầu không khí sôi nổi, hào hứng và giàu tính giáo dục.
Cuộc thi được tổ chức lồng ghép trong buổi chào cờ đầu tuần. Nội dung các câu hỏi xoay quanh kiến thức về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn động vật hoang dã, nhận diện các loài động vật quý hiếm và vai trò của con người trong việc gìn giữ môi trường sống. Thông qua hình thức thi tương tác, sinh động, các em học sinh được tiếp cận kiến thức bảo tồn một cách gần gũi, dễ hiểu, đồng thời khơi dậy tinh thần học hỏi và ý thức trách nhiệm đối với thiên nhiên.
Quán quân Rung chuông vàng: Đoàn Thị Thanh Ngân
“Kết thúc cuộc thi, em Đoàn Thị Thanh Ngân, học sinh lớp 7B, đã xuất sắc vượt qua các câu hỏi và là người duy nhất rung được Chuông Vàng.”
Thầy Lê Quang Trung – Phó Hiệu trưởng
“Theo thầy Lê Quang Trung, cuộc thi rung chuông vàng lần này là một hoạt động ý nghĩa, góp phần giúp học sinh nâng cao kiến thức, nuôi dưỡng tinh thần ham học hỏi và hình thành nhận thức tích cực về bảo vệ môi trường. Qua đó, các em không chỉ học thêm những kiến thức mới mà còn được truyền cảm hứng để yêu thiên nhiên hơn.”
Bên cạnh đó, CTNC đã tổ chức và trao giải cuộc thi vẽ tranh với chủ đề “Chung tay bảo tồn động vật hoang dã” tại ba trường: THCS Lý Tự Trọng, Trường Ea Ly và Trường Chu Văn An. Cuộc thi được triển khai từ tháng 10/2025 đến tháng 1/2026, thu hút hơn 100 tác phẩm dự thi. Các tác phẩm tập trung khắc họa hệ sinh thái tại KBTTN Ea Sô, hình ảnh các loài động vật hoang dã quý hiếm, qua đó gửi gắm những thông điệp ý nghĩa như không săn bắt, buôn bán trái phép động vật hoang dã, kêu gọi cộng đồng cùng chung tay hành động vì một tương lai xanh.
KẾT QUẢ CUỘC THI VẼ TRANH
GIẢI NHẤT
Trịnh Châu Anh (Trường THCS Ea Ly) – Chủ đề: “Ea Sô – Mái nhà an toàn”
GIẢI NHÌ
Trương Bảo Ngọc (Chu Văn An) & Đỗ Văn Nam (Lý Tự Trọng)
GIẢI BA
H.P. Linh Đan, Đ.T. Yến Nhi (Chu Văn An) & N. Văn Sỹ (Ea Ly)
Một điểm nhấn quan trọng khác là việc phục hồi Lễ hội Gầu Tào với sự phối hợp giữa buôn Ea Buk và thôn Giang Đông. Đây là lễ hội đã gần như thất truyền, việc phục hồi không chỉ giúp đa dạng văn hóa địa phương mà còn lồng ghép các hoạt động tuyên truyền bảo tồn thiên nhiên một cách linh hoạt. Các bên đã thống nhất tổ chức Lễ hội Gầu Tào vào tháng 3, tạo tiền đề cho sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa bản địa và bảo tồn thiên nhiên.
Bên cạnh đó, CTNC đã phối hợp với Ban Quản lý KBTTN EASO thành lập nhóm nòng cốt bảo vệ rừng địa phương với 9 thành viên. Nhóm này hỗ trợ tuần tra SMART trong khu bảo tồn và đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa lực lượng quản lý rừng và cộng đồng dân cư vùng đệm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát tài nguyên rừng.
Chuỗi hoạt động của CTNC tại Ea Sô là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng nền tảng vững chắc cho bảo tồn động vật hoang dã và quản lý rừng bền vững.
Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC), phối hợp với Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tây Hòa, đã tổ chức thành công chiến dịch nâng cao nhận thức bảo tồn động vật hoang dã tại ba trường THCS — Đồng Khởi (xã Hòa Thịnh), Tây Sơn (xã Hòa Mỹ), và Đinh Tiên Hoàng (xã Sơn Thành) tại tỉnh Đắk Lắk. Chiến dịch nhằm mục đích truyền cảm hứng cho các em học sinh trẻ tuổi biết trân trọng đa dạng sinh học và tích cực tham gia vào các nỗ lực bảo vệ động vật hoang dã.
Sự kiện bao gồm một loạt các bài thuyết trình tương tác về các nhóm động vật hoang dã chính, đặc biệt tập trung vào các loài rùa và linh trưởng bản địa của Việt Nam. Trong phiên nói về rùa, học sinh đã được tìm hiểu về các loài rùa khác nhau được tìm thấy tại địa phương, vai trò sinh thái của chúng và các mối đe dọa mà chúng phải đối mặt. Bài thuyết trình đi kèm với các áp phích (poster) đầy màu sắc để giúp học sinh nhận diện chính xác các loài rùa. Trong phiên về linh trưởng, các nhà giáo dục của CTNC đã giới thiệu cho học sinh về sự đa dạng linh trưởng phong phú của Việt Nam, nhấn mạnh các loài đặc hữu và nguy cấp như Vượn đen má hung Nam bộ và Voọc chà vá chân đen.
Giám đốc CTNC Phùng Ngọc Khanh giới thiệu về buổi tuyên truyền
Để việc học tập trở nên hấp dẫn hơn, nhóm đã kết hợp các trò chơi nhỏ và câu đố tương tác trong suốt các buổi học. Những hoạt động này khuyến khích sự tham gia của học sinh và giúp củng cố các thông điệp chính về bảo tồn, khiến trải nghiệm vừa vui vẻ vừa mang tính giáo dục. Chiến dịch cũng trưng bày nhiều loại tài liệu truyền thông và ấn phẩm do CTNC phát triển, bao gồm áp phích, nhãn dán và tài liệu quảng cáo về bảo vệ động vật hoang dã nguy cấp.
Sự kiện này được thực hiện với sự phối hợp chặt chẽ của Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tây Hòa, điều này không chỉ tăng cường hiệu quả của chiến dịch mà còn thắt chặt mối quan hệ đối tác giữa các trường học và cơ quan quản lý rừng. Sự hợp tác này đã tạo nền tảng cho các sáng kiến giáo dục và bảo tồn chung trong tương lai tại khu vực Tây Hòa.
Học sinh tham gia buổi thuyết trình tương tác về các loài rùa địa phương.
Bên cạnh các buổi nâng cao nhận thức, CTNC đã tổ chức một cuộc thi vẽ tranh với chủ đề “Bảo tồn Động vật Hoang dã – Bảo vệ Thiên nhiên vì Tương lai.” Hoạt động đã thu hút sự tham gia nhiệt tình của hàng trăm học sinh, các em đã thể hiện sự sáng tạo, trí tò mò và tình yêu thiên nhiên qua những tác phẩm nghệ thuật đầy màu sắc và ý nghĩa.
Cán bộ CTNC dạy về sự đa dạng của loài linh trưởng.Cán bộ CTNC giới thiệu về các loài rùa địa phương.
Cuộc thi mời gọi học sinh thể hiện ý tưởng của mình theo chủ đề “Bảo tồn Động vật Hoang dã – Bảo vệ Thiên nhiên vì Tương lai.” Những người tham gia được khuyến khích khắc họa sự đa dạng sinh học phong phú của môi trường xung quanh, bao gồm các loài địa phương như Rùa hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata), Vượn đen má hung Nam bộ (Nomascus gabriellae), và Voọc chà vá chân đen (Pygathrix nigripes), cùng với các loài chim và thú bản địa khác. Học sinh cũng minh họa các hành động tích cực của con người — bảo vệ rừng, giảm săn bắn và phục hồi môi trường sống — phản ánh tầm nhìn của các em về sự chung sống hài hòa giữa con người và động vật hoang dã.
Khi kết thúc chương trình, đã có hơn 1.000 học sinh, hơn 50 giáo viên và hàng trăm người dân địa phương tham gia. CTNC đã trao tặng 150 cuốn sách về chủ đề thiên nhiên, 100 áp phích bảo tồn động vật hoang dã, hơn 100 nhãn dán và 150 tài liệu quảng cáo cho các trường tham gia. Những tài liệu này nhằm mục đích nuôi dưỡng văn hóa đọc và truyền cảm hứng học tập liên tục về môi trường cho học sinh.
Chiến dịch đã nhận được sự ủng hộ nồng nhiệt từ giáo viên cũng như học sinh, tạo ra sự hào hứng và năng lượng tích cực khắp các trường học. Quan trọng hơn, nó đã đánh dấu một cột mốc quan trọng nữa trong sứ mệnh của CTNC nhằm mở rộng mạng lưới giáo dục môi trường và thúc đẩy nhận thức bảo tồn tại các khu vực đa dạng sinh học trọng điểm trên khắp miền Trung Việt Nam. 🌿
Thư viện hình ảnh: Chiến dịch Nâng cao Nhận thức Bảo tồn
TPO – Chuyên gia của Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (CTNC) đề xuất cơ quan chức năng sớm thành lập Vườn quốc gia Đèo Cả – Tây Hòa – Sông Hinh – Bắc Khánh Hòa, nơi có tính đặc hữu và đa dạng sinh học cực kỳ cao nhưng công tác bảo tồn phân mảnh đang khiến hệ sinh thái đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng.
Báo Tiền Phong có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Thông, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên, người đề xuất ý tưởng này.
Nơi có nhiều loài quý hiếm, đặc hữu bậc nhất Việt Nam
Thưa ông, tại sao CTNC nhiều lần đề xuất việc cần thiết phải thành lập Vườn Quốc gia trên cơ sở hợp nhất khu vực rừng đặc dụng – phòng hộ Đèo Cả, Tây Hòa, Sông Hinh (Đắk Lắk) và Bắc Khánh Hòa?
Chuyên gia Phạm Văn Thông: Có ba lý do chính khiến tôi và Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn thiên nhiên (CTNC) tin tưởng rằng việc thành lập Vườn quốc gia Đèo Cả – Tây Hòa – Sông Hinh – Bắc Khánh Hòa là hết sức cần thiết và phù hợp với thực tiễn bảo tồn hiện nay.
Thứ nhất, đây là khu vực có tính đặc hữu sinh học cực kỳ cao của dãy Nam Trường Sơn, nơi hội tụ nhiều loài động vật quý hiếm và đặc hữu bậc nhất Việt Nam. Nổi bật nhất là Rùa hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata) – loài đặc hữu hẹp chỉ phân bố trong khu vực rừng giữa Khánh Hòa và Phú Yên cũ (nay thuộc Đắk Lắk), chiếm tới hơn 50% vùng phân bố toàn cầu của loài.
Đây cũng là nơi phân bố của Rùa Trung Bộ (Mauremys annamensis), Rùa bốn mắt (Sacalia quadriocellata), Vượn đen má hung Nam Bộ (Nomascus gabriellae), Chà vá chân đen (Pygathrix nigripes) và Rái cá vuốt bé (Aonyx cinerea). Đặc biệt, khu vực này từng là nơi sinh sống của Cá sấu nước ngọt, loài đã bị tuyệt chủng ở Việt Nam từ năm 2012.
Song song đó, nhiều phát hiện khoa học mới như loài thực vật Huệ đá nhiều hoa (Peliosanthes multiflora) do Viện Nhiệt đới Việt–Nga công bố, hay loài Nhông mới (Acanthosaura murphyi) cũng cho thấy đây là “điểm nóng” đa dạng sinh học và còn tiềm ẩn nhiều giá trị khoa học chưa được khám phá.
Thứ hai, khu vực này có tính liền dải sinh thái hiếm có, với diện tích trên 130.000ha rừng tự nhiên, bao gồm rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và hệ thống sông, suối, hồ thủy điện Sông Hinh – tạo nên tổng thể hệ sinh thái rừng – đất ngập nước – núi đá vôi liên hoàn, có giá trị lớn trong việc duy trì cân bằng sinh thái, phòng chống biến đổi khí hậu và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.
Đặc biệt, đây là khu vực mà sông Hinh, sông Ba chảy qua, cùng hệ thống suối dày đặc, tạo điều kiện cho nghiên cứu các loài cá và sinh vật thủy sinh chưa từng được khám phá, mở ra hướng nghiên cứu mới về đa dạng sinh học dưới nước tại Việt Nam – lĩnh vực còn ít được chú ý.
Thứ ba, khu vực này còn có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, giáo dục và nghiên cứu khoa học rất lớn. Đặc biệt, suối nước nóng Lạc Xanh thuộc Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tây Hòa đã và đang được khai thác du lịch, cùng hệ thống sông suối, thác ghềnh, cảnh quan rừng nguyên sinh hùng vĩ. Đây là những yếu tố đáp ứng đầy đủ tiêu chí thành lập Vườn quốc gia theo Điều 6, Khoản 1, Nghị định 156/2018/NĐ-CP – bao gồm: có ít nhất một loài đặc hữu và tối thiểu năm loài quý hiếm, diện tích từ 7.000ha trở lên, đồng thời có giá trị về khoa học và du lịch.
Vì vậy, việc hợp nhất các khu rừng đặc dụng – phòng hộ thuộc Đèo Cả, Tây Hòa, Sông Hinh và Bắc Khánh Hòa để thành lập một Vườn quốc gia quy mô lớn nhất Việt Nam không chỉ phù hợp với tiêu chí pháp lý và xu hướng sáp nhập các đơn vị, mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển kinh tế xanh, và nâng tầm vị thế của Việt Nam trong khu vực Đông Dương về quản lý và bảo tồn thiên nhiên bền vững.
Hơn thế nữa, đề xuất này hoàn toàn phù hợp với Khung đa dạng sinh học Kunming–Montreal (2023) – một thỏa thuận toàn cầu mà Việt Nam là quốc gia thành viên, với cam kết bảo vệ ít nhất 30% diện tích đất liền và biển vào năm 2030 thông qua việc thành lập và quản lý hiệu quả các khu bảo tồn.
Tôi cho rằng, việc xây dựng Vườn quốc gia Đèo Cả – Tây Hòa – Sông Hinh – Bắc Khánh Hòa sẽ không chỉ góp phần thực hiện cam kết quốc tế này mà còn khẳng định vai trò tiên phong của Việt Nam trong nỗ lực toàn cầu vì thiên nhiên, hướng tới một tương lai nơi con người và thiên nhiên cùng phát triển hài hòa và bền vững.
Để có thể thành lập Vườn Quốc gia này, theo ông trước mắt chúng ta cần phải triển khai các công việc gì?
Chuyên gia Phạm Văn Thông: Để tiến tới việc thành lập Vườn quốc gia Đèo Cả – Tây Hòa – Sông Hinh – Bắc Khánh Hòa, đây sẽ là một quá trình dài hạn và cần sự phối hợp chặt chẽ của nhiều bên.
Trước hết, chúng ta cần thống nhất ý chí và kế hoạch hành động giữa các Ban Quản lý rừng phòng hộ Đèo Cả, Tây Hòa, Sông Hinh và Bắc Khánh Hòa – bốn đơn vị đang trực tiếp quản lý các khu rừng liền kề nhau, tạo nên quần thể sinh thái hơn 130.000ha. Khi có sự đồng thuận, các bên sẽ cùng nhau xây dựng và đệ trình hồ sơ đề xuất lên cấp tỉnh và Trung ương xem xét.
Trong hồ sơ đề xuất, điều quan trọng đầu tiên là phải có đánh giá tiềm năng thành lập và khảo sát thực tế các tiêu chí theo quy định của pháp luật. Trong đó cần xác định rõ mức độ đặc hữu, tính đa dạng sinh học và sự hiện diện của các loài quý hiếm, ranh giới Vườn quốc gia, diện tích rừng và hệ sinh thái liền vùng cũng như tiềm năng nghiên cứu, du lịch sinh thái và giá trị khoa học – môi trường.
Bên cạnh đó, hồ sơ cần được đối chiếu với các quy hoạch hiện hành, bao gồm quy hoạch tỉnh và quy hoạch lâm nghiệp quốc gia về quản lý, sử dụng đất. Nếu khu vực này chưa nằm trong quy hoạch phát triển hệ thống rừng đặc dụng, thì bắt buộc phải xin điều chỉnh quy hoạch của tỉnh và quốc gia để có cơ sở pháp lý thành lập. Đây là một quá trình tốn thời gian, đòi hỏi sự kiên trì, kế hoạch dài hơi và sự phối hợp liên tục giữa các bên.
Loài Vượn đen má vàng cực kỳ quý hiếm được ghi nhận tại khu vực đề xuất thành lập Vườn Quốc gia. Ảnh: Tăng A Pẩu.
Hiện nay, CTNC đã và đang đặt những viên gạch đầu tiên cho quá trình này thông qua việc khảo sát, nghiên cứu sâu hơn về các quần thể động – thực vật quý hiếm, đặc biệt là các loài đặc hữu như rùa hộp trán vàng miền Nam, chà vá chân đen, vượn đen má hung Nam Bộ. Các bằng chứng khoa học này sẽ là cơ sở quan trọng để chứng minh giá trị bảo tồn của khu vực.
Song song đó, chúng tôi cũng đang kết nối, phối hợp với các ban quản lý rừng để bảo vệ sinh cảnh, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và ngăn chặn săn bắt, bẫy bắt động vật hoang dã ngay từ bây giờ – trước khi khu vực chính thức được nâng cấp.
Trong giai đoạn sắp tới, CTNC dự kiến sẽ tổ chức các cuộc họp liên kết giữa các Ban Quản lý, cùng đề xuất chính thức lên Sở Nông nghiệp và Môi trường hai tỉnh Đắk Lắk và Khánh Hòa để bàn về kế hoạch hợp nhất khu vực. Bước tiếp theo là làm việc với Cục Lâm nghiệp và Cục Kiểm lâm, nhằm định hướng việc thành lập Vườn quốc gia trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Mặc dù đây là một quá trình nhiều thử thách, nhưng CTNC tin rằng, với cơ sở khoa học vững chắc, sự đồng lòng của các ban quản lý rừng, sự ủng hộ của chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn trong nước – quốc tế, việc hình thành Vườn quốc gia Đèo Cả – Tây Hòa – Sông Hinh – Bắc Khánh Hòa là hoàn toàn khả thi.
Loài Rùa sa nhân (Cuora mouhotii) vừa được các nhà bảo tồn phát hiện trong đợt khảo sát gần đây tại khu vực đề xuất thành lập Vườn quốc gia.
Cấp bách thực hiện các giải pháp bảo tồn
Cùng với việc thành lập vườn quốc gia, theo ông, chúng ta cần phải triển khai cấp bách các giải pháp nào để bảo tồn hệ sinh thái đa dạng và hiếm có ở đây?
Chuyên gia Phạm Văn Thông: Cùng với việc hướng tới thành lập Vườn quốc gia Đèo Cả – Tây Hòa – Sông Hinh – Bắc Khánh Hòa, điều quan trọng và cấp bách hiện nay là duy trì, củng cố và mở rộng các hoạt động bảo tồn tại thực địa, nhằm bảo vệ ngay từ bây giờ những quần thể động – thực vật quý hiếm cũng như giảm thiểu tác động con người đến hệ sinh thái rừng.
Hiện nay, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là tăng cường năng lực bảo vệ rừng tại chỗ thông qua việc tập huấn sử dụng mô hình SMART cho cán bộ các Ban Quản lý Rừng phòng hộ Đèo Cả, Tây Hòa và Sông Hinh, sắp tới sẽ mở rộng sang khu vực Bắc Khánh Hòa. SMART giúp các ban quản lý lập kế hoạch, ghi nhận, phân tích và theo dõi hiệu quả tuần tra, qua đó phát hiện nhanh và xử lý kịp thời các điểm nóng về bẫy, săn bắt hoặc phá rừng.
Đồng thời, CTNC đang thúc đẩy kết nối tuần tra và chia sẻ dữ liệu liên vùng giữa các ban, nhằm tạo thành một hệ thống giám sát tài nguyên và đa dạng sinh học liên kết chặt chẽ trên toàn cảnh quan 130.000ha.
Nơi đề xuất thành lập Vườn quốc gia cũng là nơi sinh sống của loài Rái cá vuốt bé, thuộc nhóm nguy cấp trong Danh lục đỏ Việt Nam.
Song song với đó, Chúng tôi cũng áp dụng các công nghệ hiện đại trong giám sát loài đặc hữu, tiêu biểu là theo dõi quần thể rùa hộp trán vàng miền Nam (Cuora picturata) bằng thiết bị phát sóng radio (radio tracking) – vừa phục vụ nghiên cứu sinh thái học, vừa giúp giám sát trực tiếp và bảo vệ cá thể khỏi nạn săn bắt. Các hoạt động này không chỉ mang lại dữ liệu khoa học giá trị, mà còn giúp giảm mạnh áp lực khai thác tại các khu vực có quần thể rùa phân bố.
Bên cạnh nhóm rùa, CTNC cũng phối hợp với các ban quản lý để giám sát và bảo vệ các quần thể vượn đen má hung Nam Bộ, chà vá chân đen, thông qua việc kiểm soát săn bắt bằng súng, tháo gỡ bẫy, và thiết lập các điểm cảnh báo nguy cơ cao.
Đặc biệt, công tác tuyên truyền và phổ biến pháp luật về bảo tồn thiên nhiên đang được thực hiện mạnh mẽ ở cấp cơ sở thông qua trường học, họp thôn, hệ thống loa phát thanh xã, và các sự kiện thể thao, nghệ thuật, truyền thông cộng đồng. Các chương trình này hướng tới nâng cao nhận thức, tạo sự tự hào và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ động vật hoang dã và rừng tự nhiên.
Hoạt động tập huấn sử dụng phần mềm SMART cho các cán bộ kiểm lâm trong khu vực.
Về mặt kỹ thuật, CTNC tiếp tục nâng cao năng lực cho cán bộ lâm nghiệp và kiểm lâm địa phương bằng các khóa tập huấn sử dụng phần mềm GIS, công nghệ viễn thám (remote sensing) và drone giám sát rừng để phát hiện sớm mất rừng, cháy rừng và biến động tài nguyên. Việc này không chỉ giúp các ban quản lý chủ động hơn trong quản lý, mà còn tiết kiệm nguồn lực, tăng hiệu quả bảo vệ rừng.
Ngoài ra, CTNC đang có kế hoạch xây dựng các nhóm truyền thông trên mạng xã hội, đặc biệt là Facebook, để lan tỏa thông điệp bảo tồn, chia sẻ hình ảnh động vật hoang dã, và tạo phong trào “Tự hào bảo vệ rừng Việt Nam”. Việc kết hợp bảo tồn thực địa với truyền thông cộng đồng giúp hình thành một hệ sinh thái bảo tồn toàn diện – nơi chính người dân, học sinh và cán bộ địa phương đều trở thành người gác rừng tự nguyện.
Tất cả những hoạt động trên đều là giải pháp cấp bách và thiết thực nhất hiện nay để bảo vệ khu rừng có tầm quan trọng quốc gia này, đồng thời tạo nền móng vững chắc cho việc thành lập Vườn quốc gia Đèo Cả – Tây Hòa – Sông Hinh – Bắc Khánh Hòa trong tương lai gần – một biểu tượng mới của Việt Nam trong công cuộc bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và phát triển bền vững.
Tiếp nối thành công của các khóa tập huấn SMART Mobile dành cho toàn bộ lực lượng bảo vệ rừng tại Ban quản lý Rừng đặc dụng Đèo Cả, Rừng phòng hộ Tây Hòa và Rừng phòng hộ Sông Hinh (tỉnh Đắk Lắk). Từ ngày 30/9 đến 04/10/2025, tại văn phòng BQL Rừng phòng hộ Tây Hòa, Trung tâm Công nghệ và Bảo tồn Thiên nhiên (CTNC) đã tổ chức khóa đào tạo SMART chuyên sâu cho 07 cán bộ kỹ thuật đến từ 3 Ban quản lý rừng.
Thông qua khóa đào tạo, cán bộ phụ trách SMART được cung cấp kiến thức và kỹ năng về: – Hiệu chỉnh mô hình dữ liệu SMART Quốc gia phù hợp với điều kiện đặc thù của đơn vị. – Quản lý hiệu quả dữ liệu tuần tra, truy vấn và trích xuất dữ liệu SMART ra nhiều định dạng khác nhau như CSV, SHP, GPX, XML để kết nối với các phần mềm GIS phổ biến trong ngành lâm nghiệp như QGIS, Mapinfo. – Thiết kế báo cáo chuyên đề phục vụ cho công tác quản lý bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học.
Ngoài ra, học viên được trang bị các kỹ năng như: xây dựng bản đồ số về hiện trạng rừng, bản đồ địa hình định dạng MBTiles để đưa bào SMART Mobile; phân tích dữ liệu tuần tra trên phần mềm SMART, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho quá trình ra quyết định và lập kế hoạch quản lý thích ứng tại đơn vị.
Trong khuôn khổ chương trình, CTNC cũng đã bàn giao 05 thiết bị điện thoại thông minh cho 05 Trạm bảo vệ rừng thuộc Ban quản lý Rừng phòng hộ Tây Hòa để sẵn sàng cho việc áp dụng tuần tra SMART trên toàn bộ lâm phần của đơn vị.
Khóa đào tạo SMART chuyên sâu không chỉ góp phần nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng mà còn thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên.
Sau khóa đào tạo, CTNC tiếp tục đồng hành và phối hợp chặt chẽ với các Ban quản lý rừng nhằm tăng cường hiệu quả trong công tác quản lý bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên rừng.
“SMART (Spatial Monitoring and Reporting Tool) – Công cụ quản lý dữ liệu và báo cáo tuần tra là phần mềm mã nguồn mở được phát triển bởi các tổ chức bảo tồn hàng đầu trên thế giới. Hiện nay, SMART được áp dụng tại hơn 1.200 địa điểm của hơn 100 quốc gia, trở thành giải pháp công nghệ được áp dụng rộng rãi nhất để quản lý khu bảo vệ. Ưu điểm của công cụ này là việc chuẩn hóa và chính xác trong việc thu thập dữ liệu hiện trường, lưu trữ và phân tích kết quả tuần tra thông qua truy vấn dữ liệu và báo cáo, thông tin quan trọng từ hiện trường chuyển đến các nhà quản lý dễ dàng hơn, từ đó hỗ trợ mạnh mẽ cho quá trình ra quyết định và cải thiện hiệu quả quản lý các khu bảo vệ”.
Một số hình ảnh hoạt động đào tạo SMART của CTNC cho 3 Ban quản lý rừng
